fa ارزیابی ژنوتیپ‌های گلرنگ تحت تنش رطوبتی در شرایط کنترل‌شده و مزرعه عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی جوانه‌زنی و رشد گیاهچه‌های گلرنگ در تنش رطوبتی، تعداد 15 ژنوتیپ در چهار سطح پتانسیل آب شامل صفر (شاهد)، 4/0-، 8/0- و 2/1- مگاپاسکال به وسیله محلول پلی‌اتیلن‌گلایکول 6000 مورد آزمون جوانه‎زنی قرار گرفتند. حداکثر درصد جوانه‌زنی (G max)، شاخص سرعت جوانه‌زنی (GRI)، مدت زمان تا رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی (T₅₀)، طول ریشه‌چه (RL) و ساقه‌چه (SL) به عنوان پارامترهای جوانه‌زنی بررسی شد. تأثیر سطوح پتانسیل و ژنوتیپ‌ها برای کلیه صفات اندازه‌گیری ‌شده معنی‌دار بود. کمترین پتانسیل آب، جهت جوانه‌زنی در دامنه 18/1- مگاپاسکال در ژنوتیپ گوشخانی تا 59/1- مگاپاسکال در ژنوتیپ LRV-51-51 برآورد شد. در پاسخ به تنش رطوبتی در مورد صفت طول ریشه‌چه در ژنوتیپ‌ها واکنش متفاوتی مشاهده شد. در سطوح پتانسیل پایین‌تر، گیاهچه‌ها از ریشه‌چه‌های نازک، ضعیف و طویل‌تری نسبت به شاهد برخوردار بودند و با افزایش تنش به 2/1- مگاپاسکال، کاهش شدیدی در طول ریشه‌چه مشاهده شد. پتانسیل‌های پایین‌تر از شاهد باعث کاهش سرعت جوانه‌زنی و طول ساقه‌چه شدند. در حالی‌که پتانسیل‌های آب کمتر از 4/0- مگاپاسکال باعث کاهش حداکثر درصد جوانه‌زنی گردید. افزایش تنش از سطح شاهد، به 8/0- مگاپاسکال بیش از 3 برابر، مرحله T₅₀را به تأخیر انداخت. اکثر ژنوتیپ‌های خارجی از میانگین T₅₀ بیشتری نسبت به ژنوتیپ‌های گلرنگ ایرانی برخوردار بودند. بالاترین مقدار GRI به ژنوتیپ‌های ایرانی LRV-51-51، ورامین 295 و محلی اصفهان و کمترین آن به ژنوتیپ‌ خارجی CW-74 تعلق داشت. هم‌چنین عملکرد دانه، عملکرد روغن و درصد روغن دانه تعدادی از ژنوتیپ‌های فوق طی سال زراعی 83-1382 در آزمایش‌های مزرعه‌ای تحت شرایط دیم ارزیابی شد. بیشترین متوسط عملکرد روغن به ژنوتیپ‌های خارجی (4/326 کیلوگرم در هکتار) PI-537598  و (9/313 کیلوگرم در هکتار) Lesaf و کمترین آن به ژنوتیپ ایرانی زرقان279 (2/133 کیلوگرم در هکتار) تعلق داشت. در سطوح پتانسیل شاهد و 8/0 مگاپاسکال ارتباط منفی و معنی‌داری بین درصد روغن بذر با سرعت جوانه‌زنی حاصل شد. نتایج نشان داد که تنوع ژنتیکی کافی برای پارامترهای جوانه‌زنی وجود دارد و می‌توان از تنوع ژنتیکی موجود در جهت بهبود بنیه اولیه بذر ژنوتیپ‌های گلرنگ استفاده نمود. To evaluate seed germination and seedling growth of safflower in moisture stress, germination of 15 genotypes at four water potential levels (<span style="FONT-SIZE: 11pt LINE-HEIGHT: 115% FONT-FAMILY: "Calibri","sans-serif" mso-ascii-theme-font: minor-latin mso-fareast-font-family: Calibri mso-fareast-theme-font: minor-latin mso-hansi-theme-font: minor-latin mso-bidi-font-family: Arial mso-bidi-theme-font: minor-bidi mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: AR-SA">ψ</span>: 0, -0.4, -0.8 and –1.2 Mpa) was tested by Polyethylene glycol (PEG6000). Maximum germination (Gmax), germination rate index (GRI), time length to reach 50% germination (T₅₀), rootlet length (RL) and shootlet length (SL) were investigated. Effects of water potential levels and genotypes were significant for all the characteristics studied. Minimum water potential for germination was estimated between –1.17 and –1.59 Mpa in Goshkhani and LRV-51-51 genotypes, respectively. Different responses to moisture stress were found for rootlet length. In lower potential levels, seedlings had longer, weaker and thiner rootlets in comparison to the zero water potential (control). An increase in stress to –1.2 Mpa led to a severe reduction in rootlet elongation. All stress levels decreased GRI and SL, while potentials lower than –0.4 Mpa decreased Gmax. With a decrease in water potential from 0 to –0.8 Mpa, the T₅₀<em>�</em>stage was delayed three-fold compared to the control. Exotic genotypes had longer T₅₀ stage than Iranian genotypes. The highest GRI was related to three Iranian genotypes LRV-51-51, Varamin 295, and Isfahan local, and the lowest was related to CW-74 exotic genotype. Some of genotypes were evaluated for seed yield, oil yield and seed oil percentage under rainfed condition in 2004-05. The highest oil yield average belonged to two exotic genotypes PI- 537598 and Lesaf (326.4 and 313.9 Kg/ha, respectively) and the least was related to Zarqhan 279 Iranian genotype (133.2 Kg/ha). Negative and significant correlation was observed between seed oil percentage and GRI in the 0, -0.8 Mpa potential levels. According to the results, the existing genetic variation for germination parameters can be used for genetic improvement of seed early vigor in safflower. گلرنگ، تنش رطوبتی، بنیه اولیه بذر، عملکرد دانه Safflower, Moisture stress, Seed early vigor, Seed yield. 155 168 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-550&slc_lang=fa&sid=1 M. Jamshid moghaddam مهدی جمشید‌مقدم Yes S. S. Pourdad سید سعید پورداد No