fa ارزیابی مقاومت تعدادی از ژنوتیپ‌های گندم نان و دوروم به شته روسی گندم <i>Diuraphis noxia</i> <span dir=ltr>(Mordvilko)</span> عمومی Ggeneral پژوهشي Research شته روسی گندم یکی از آفات مهم غلات، به‌ویژه گندم و جو در بسیاری از مناطق غله‌خیز جهان محسوب می‌شود. استفاده از ارقام مقاوم به‌عنوان روشی بسیار مؤثر برای کنترل این آفت شناخته شده است. به‌منظور ارزیابی مقاومت ارقام و لاین‌های گندم به شته روسی، شمار 13 رقم گندم نان و 15 لاین گندم دوروم به همراه دو رقم شاهد مقاوم و حساس در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در شرایط گلخانه کشت شد. در هر تکرار از هر ژنوتیپ سه گیاهچه در یک گلدان پلاستیکی به عنوان یک واحد آزمایشی در نظر گرفته شد. در مرحله 2-1 برگی تعداد پنج پوره سنین 5-4 شته روی هر کدام از گیاهچه‌ها رهاسازی شد. 21 روز پس از رهاسازی، درصد پیچیدگی برگ‌ها و درصد زردی یا کلروز برگ‌ها مورد اندازه‌گیری قرار گرفت. علی‌رغم وجود هم‌بستگی بسیار بالا (%80) بین میزان پیچیدگی و میزان کلروز برگ‌ها، غربال ژنوتیپ‌ها بر اساس هر دو صفت انجام شد. تجزیـه واریانس داده‌ها، تنوع ژنیتیکی زیادی بین ژنوتـیپ‌ها برای هر دو صـفت نشان داد، به طوری‌که لاین‌های گنـدم دوروم DW2، DW8، DW12، DW9، DW14، DW4، DW7، DW3 و رقم آزادی با داشتن پیچیدگی برگ و میزان کلروز برگ کمتر نسبت به شاهد مقاوم، به عنوان مقاوم‌ترین ژنوتیپ‌ها و لاین گندم دوروم DW13 و رقم شیرودی و M-75-7 که هم دارای پیچیدگی برگ بیشتری و هم دارای میزان کلروز برگ بیشتری نسبت به شاهد حساس بودند، به‌عنوان حساس‌ترین آنها به بیوتیپ مورد آزمایش شته روسی شناخته شدند. مقایسه گروهی ژنوتیپ‌ها نشان داد که در کل، لاین‌های گندم دوروم مقاوم‌تر از ارقام گندم نان هستند. گروه‌بندی ژنوتیپ‌ها با بهره‌گیری از تجزیه خوشه‌ای بر اساس دو صفت مذکور بیانگر همین نتیجه بود. Russian Wheat Aphid (RWA) is a serious pest of wheat, barely and other small grains in cereal-producing regions of the world. The use of resistant cultivars is an effective management strategy to control this pest. In this study, 15 lines and 13 cultivars of durum and bread wheats along with two resistant and susceptible controls were used to evaluate their reaction to RWA under greenhouse conditions, using completely randomized design with four replications. Three seedlings at each plot were considered as an experimental unit. Five aphid nymphs (4-5 ages) were placed on each plant at 1-2 leaf stage. Leaf rolling and leaf chlorosis percentages were measured 21 days after infesting and used to screen the genotypes. Despite the relatively high linear correlation between two resistance components, leaf rolling and leaf chlorosis, estimated as 80%, analysis of variance indicated significant differences among genotypes. Eight durum lines DW9, DW14, DW4, DW2, DW7, DW8, DW12 and DW3 and one bread wheat cultivar (Azadi) were significantly more resistant than the resistant control (Halt). One durum line (DW13) and two bread wheat cultivars (Shiroodi and M-75-7) had higher leaf rolling and leaf chlorosis than the susceptible control (Sholeh). So they were selected as the most susceptible to the biotype of <em>D. noxia</em>. under study. Orthogonal comparison showed that durum lines were more resistant than bread wheat cultivars. These results were confirmed by Cluster Analysis based on leaf rolling and leaf chlorosis. شته روسی گندم، مقاومت، تنوع ژنتیکی، گندم دوروم Durum, Wheat, Resistance, Russian Wheat Aphid, Diuraphis noxia , Genetic variation. 115 127 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-489&slc_lang=fa&sid=1 T. Najafi Mirak توحید نجفی میرک Yes A. Zali عباسعلی زالی No A. Hossainzadeh عبدالهادی حسین‌زاده No Gh. R. Rasoulian غلامرضا رسولیان No A. Saeidi عباس سعیدی No