fa تعیین شاخص‌های انتخاب در ارقام ذرت <span dir=ltr>(<i>Zea mays</i> L.)</span> به منظور افزایش عملکرد دانه عمومی Ggeneral پژوهشي Research عملکرد، صفتی کمی است و رسیدن به بهبود ژنتیکی در آن از طریق گزینش مستقیم، وقت‌گیر است. کاربرد شاخص‌های انتخاب می‌تواند یکی از روش‌های مؤثر انتخاب غـیر مستقیم باشد. پژوهشی در سال زراعـی 79-1378 روی 13 هـیبرید ذرت در قـالب طـرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو ایستگاه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز واقع در کوشکک و باجگاه انجام گرفت. با نمونه‌برداری در مراحل طویل شدن ساقه، ظهور کامل گل‌تاجی، شیری‌شدن دانه، خمیری سخت و رسیدن فیزیولوژیک، در نهایت 35 صفت اندازه‌گیری و محاسبه و هم‌چنین تجزیه واریانس و کوواریانس روی داده‌ها انجام شد. با کمک تجزیه علیت، 12 صفت برای تشکیل شاخص‌های انتخاب گزینش شدند. در این پژوهش دو نوع شاخص انتخاب از نوع اپتیمم به‌کار برده شد. در هر دو نوع شاخص انتخاب، 28 ترکیب مختلف از صفات به‌عنوان رابطه‌های خطی (مدل خطی چند متغیره) به‌کار برده و ضرایب مربوط به هرکدام از صفات در این ترکیب‌ها محاسبه شد. ضرایب مربوط به هرکدام از شاخص‌ها با استفاده ازb = p^-1Ga به‌دست آمـد که b، بردار ضـرایب شاخص، p^-1 معکوس ماتریس واریانس-کوواریانس فنوتیپی، G ماتریس واریانس-کوواریانس ژنوتیپی و a بردار ستونی وراثت‌پذیری صفات است. در شاخص انتخاب نوع اول، وراثت‌پذیری صفات با علامت‌های یکسان به‌عنوان ارزش‌های اقتصادی در‌نظر گرفته شد. برترین شاخص انتخاب نوع اول، شامل صفات عملکرد دانه و میزان جذب و تحلیل خالص در مرحله دوم نمونه‌برداری بود. در شاخص انتخاب نوع دوم به وراثت‌پذیری صفات به‌عنوان ارزش اقتصادی، علامتی برابر با علامت ضریب هم‌بستگی ژنوتیپی صفات مذکور با عملکرد داده شد. در نهایت برترین شاخص انتخاب نوع دوم، شامل صفات عملکرد دانه و میزان جذب و تحلیل خالص در مرحله دوم نمونه‌برداری بود. هم‌بستگی برترین شاخص در هر دو نوع شاخص انتخاب با ارزش ارثی برابر با یک به‌دست آمد که 14 درصد برتر از شاخص شماره یک که شامل عملکرد تنها بود، می‌باشد. در هر دو نوع شاخص انتخاب، شاخص‌های فیزیولوژیک شامل میزان جذب و تحلیل خالص، سرعت رشد گیاه زراعی و سرعت رشد نسبی گیاه زراعی از جمله صفات بسیار مهم تشکیل دهنده شاخص‌های برتر بودند. Yield is a quantitative trait and improving grain yield through direct selection is time-consuming. Indirect selection consisting of selection indices is more promising. A field experiment was conducted during 1999-2000 growing season in two experimental locations (Kooshkak and Badjgah) of College of Agriculture, Shiraz University, Shiraz. Thirteen corn hybrids were used in a randomized complete block design with three replications in each location. Thirty-five traits were measured in five developmental stages (stem elongation, tasseling, blister, hard dough and physiological maturity) and combined analysis of variance and covariance were conducted. Finally, 12 traits were selected for constructing selection indices via path analysis. Two optimum selection indices were used in this experiment. In both selection indices, different combinations of traits applied as linear function (multivariate linear model) and coefficients of traits in combinations were calculated. The coefficient of indices were obtained from: b=P^-1Ga, where b is the vector of index coefficients, P^-1 is the inverse of phenotypical variance and covariance matrix, G is the matrix of genotypical variance and covariance and a is the column vector of traits heritability. In the first index, heritability of traits with the same sign was used as economic values. Selection index including grain yield and net assimilation rate in the second stage (NAR₂) was the best. In the second index, the sign of genotypic correlation with yield was given to economic values. Finally, selection index including grain yield and NAR₂ was the best, too. In both selection indices, correlation of selection indices with genotypic value was equal to 1. This was 14% higher than the first index including yield alone. In both selection indices, physiological indices including net assimilation, crop growth, and relative growth rates were the most important traits comprising the best selection indices. ذرت، شاخص انتخاب، شاخص اپتیمم و وراثت پذیری Corn, Selection index, Optimum index, Heritability. 71 82 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-486&slc_lang=fa&sid=1 M. Modarresi محمد مدرسی Yes M. T. Assad محمدتقی آساد No M. Kheradnam منوچهر خردنام No