fa شناسایی گونه <i>Eisenia foetida</i> بومی برخی از مناطق شمالی ایران و ارزیابی توان این گونه در تولید ورمی کمپوست عمومی Ggeneral پژوهشي Research قابلیت کرم‌های خاکی برای بازیافت محدوده وسیعی از ضایعات آلی به خوبی شناخته شده است. معدودی از گونه‌های کرم‌های خاکی برای تولیـد تجـاری ورمی کمپوست‌ها مناسب‌اند و از این میـان دو گـونه <em>foetida Eisenia</em> و <em>Lumbricus rubellus</em> در مناطق معـتدله یافت می‌شوند. نمونه‌های کرم‌های خاکی از مناطق شمال و شمال‌غرب کشور و از داخل توده‌های قدیمی کود دامی و لاشبرگ‌های سطحی جمع‌آوری و در شرایط گلخانه‌ای نگه‌داری شدند. برای شناسایی گونه‌های کرم‌های خاکی از ویژگی‌های ظاهری شامل شمار حلقه‌های بدن، شماره حلقه‌های کمربند جنسی، شماره حلقه‌های برآمدگی بلوغ، رنگ بدن، ابعاد بدن کرم‌های بالغ، شکل سر و پیش دهان و شماره نخستین حلقه دارای سوراخ پشتی استفاده شد. تمامی نمونه‌های کرم‌های کمپوستی جمع‌آوری شده، متعلق به گونه <em>Eisenia foetida</em> بودند. این کرم‌ها برای تولید ورمی کمپوست از کود دامی، بقایای گیاهی، لجن فاضلاب، زباله شهری، فیلتر کیک و باگاس حاصل از کارخانه‌های نیشکر قابلیت خوبی داشتند. در شرایط انکوباسیون درون کود دامـی با رطوبت 70 درصـد وزنی و در دمای 2 ± 24 درجـه سانتی‌گراد، هر کرم در هفته، یک الی دو کپسول تخم تولید کرده و در هر کپسول تخم دو الی هفت عدد نوزاد کرم وجود داشت. در طی فرآیند تولید ورمی کمپوست، نسبت کربن به نیتروژن مواد کاهش یافت که نشان‌دهنده پیشرفت تجزیه مواد و پایداری بیشتر ورمی کمپوست تولید شده‌است. The ability of earthworms in recycling a wide range of organic solid wastes is well established. Only a few earthworm species are suitable for commercial vermicomposting. Two species, <em>Eisenia foetida</em> and <em>Lumbricus rubellus</em>, are common in temperate regions. Samples of earthworms were collected from manure pills and forest litter in North and Northwest of Iran. The samples were maintained in pots under greenhouse conditions. External morphological characteristics of mature worms were used in identifying earthworm species. These characteristics included: total number of body segments, numbers of clitellum and tubercula pubertatis (TP) segments, dorsal and external body color, body size, prestomium and prostomium shape, number of first segment with dorsal pore and patterns of clitellum and TP. All collected samples belonged to the species <em>Eisenia foetida</em>. Under incubation conditions in manure substrate (a moisture of 70% saturation at 24<span style="FONT-SIZE: 12pt FONT-FAMILY: "Times New Roman" mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA">±</span>2^oC), each worm produced 1-2 cocoons daily and each cocoon contained 2-7 worm embryos. The collected earthworm samples showed a good ability in vermicomposting of manure, plant residues, and some organic industrial refuses. The C:N ratio decreased during the vermicomposting process, which indicates the improved stage of decomposition and the vermicompost stability. کرم‌های کمپوستی، Eisenia foetida ، ورمی کمپوست، ضایعات آلی Compost worms, Eisenia foetida, Vermicompost, Organic wastes 61 69 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-485&slc_lang=fa&sid=1 K. Hashemi Majd کاظم هاشمی‌مجد Yes M. Kalbasi محمود کلباسی No A. Golchin احمد گلچین No H. Shariatmadari حسین شریعتمداری No