fa توصیف فراکتالی اثرات قرق درازمدت و چرای مفرط بر الگوی تغییرات مکانی شماری از ویژگی‌های شیمایی خاک عمومی Ggeneral پژوهشي Research آگاهی از ساختار وابستگی مکانی ویژ‌گی‌های مختلف خاک که نسبت به سیستم‌های چرا دارای حساسیت‌اند، از نقطه‌نظر تعیین میزان و نوع تغییرات حادث شده در روابط خاک- گیاه و جلوگیری از وقوع تغییرات ناخواسته و مضر در اکوسیستم، حائز اهمیت است. در بررسی حاضر از مجموعه روش‌های آماری ژئواستاتیستیک و نظریه فراکتال به‌منظور بررسی آثار قرق طولانی مدت بر تغییرات مکانی شماری از خصوصیات شیمیایی خاک شامل مواد آلی، ازت کل، فسفر و پتاسیم قابل دسترس در دو ناحیه تحت قرق و غیرقرق واقع در منطقه سبزکوه استان چهارمحال و بختیاری استفاده شده است. بررسی ساختار تغییرات مکانی متغیرهای موردنظر از طریق محاسبه تابع آماری واریوگرام انجام شد. نتایج نشان داد که الگوی تغییرات مکانی متغیرهای خاک به تاریخچه مدیریت مرتع کاملاً وابسته است. واریوگرام مواد آلی در منطقه چرا دارای ساختاری خطی و بدون دسترسی به واریانس آستانه با توجه به مقیاس مطالعاتی بوده است. در حالی‌که الگوی تغییرات مکانی این متغیر در نواحی قرق از ساختاری قوی و دارای واریانس آستانه مشخص تبعیت می‌کند. علاوه بر آن فسفر قابل دسترس در منطقه چرا فاقد هرگونه ساختار مکانی بود. واریوگرام‌های ازت کل و پتاسیم قابل دسترس در هر دو ناحیه قرق و چرای مفرط تابع ساختار کروی است، بنابراین دامنه تغییرات در نواحی قرق تقریباً دو برابر ناحیه تحت چرا بوده است. نتایج حاصل از به‌کارگیری نظریه فراکتال نشان می‌دهد که ویژگی‌های خاک دارای خصیصه‌های فراکتالی بوده، بدین‌ترتیب که آزمون تغییرات مکانی آنها با افزایش مقیاس مطالعاتی اطلاعات با جزئیات بیشتری را آشکار می‌سازد. هم‌چنین نتایج حاصل از محاسبه بعد فراکتالی نشان می‌دهد که مقدار عددی بعد فراکتالی برای تمامی متغیرهای مورد بررسی بزرگ و به عدد 2 نزدیک است. در عین‌حال بعد فراکتالی برای فسفر و پتاسیم قابل دسترس در ناحیه چرا بزرگ‌تر از ابعاد فراکتالی آنها در نواحی قرق است. هم‌چنین بعد فراکتالی، که با استفاده از واریوگرام محاسبه شد، می‌تواند به‌عنوان شاخصی مناسب به‌منظور توصیف الگوی تغییرات مکانی یک متغیر و پیچیدگی‌های موجود در آن، به‌کار گرفته شود. Knowledge of the spatial dependency of soil properties, sensitive to grazing systems, is important from an ecosystem protection point of view. In the current study, geostatistical methods and fractal concepts have been used in order to characterize the impact of long-term grazing exclusion on the spatial variability of some soil chemical parameters including organic matter, total nitrogen, available phosphorous, and available potassium in both ungrazed and grazed sites located in Sabzkuh region, Chaharmahal Bakhtiari Province. The spatial pattern of different variables was studied using variogram. The results indicate that spatial variability of soil parameters depends upon grazing history. The variogram of organic matter in grazed areas shows a linear behavior without reaching the sill variance while organic matter in the ungrazed area established a strong spatial structure. Moreover, available phosphorous in the grazed area had pure nugget variation. Variograms of total nitrogen and available potassium in both grazed and ungrazed areas showed spatial structure approximated by spherical model. However, the range of variograms in exclusion sites was twice that of the grazed area. The results of applying the fractal theory show that soil properties have fractional behavior since increasing the scale of study reveals more details. Moreover, calculated fractal dimension values from variograms of different variables were close to 2.0 although this index was usually greater in the grazed area than in the exclusion sites. The calculated fractal dimensions can be used as a proper indicator of describing the pattern of spatial variability and its complexity. بعد فراکتال، ژئواستاتیستیک، واریوگرام، مدیریت مرتع Fractal dimension, Geostatistics, Range management, Variogram. 25 37 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-482&slc_lang=fa&sid=1 J. Mohammadi جهانگرد محمدی Yes F. Raeisi Gahrooee فایز رئیسی گهرویی No