Journal of Water and Soil Science

fa بررسی حساسیت خاک به فرسایش پاشمانی در کشتزارهای دیم منطقه نیمه خشک در شمال غربی ایران Investigating the Soil Susceptibility to Splash Erosion in Drylands in the Semi-Arid Region of Northwestern Iran عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">فرسایش پاشمانی، مرحله آغازین فرسایش خاک توسط آب است که می‌تواند به طور قابل توجهی تحت تأثیر ویژگی‌های خاک قرار گیرد. شدت این نوع فرسایش خاک در کشتزارهای دیم مناطق نیمه‌خشک به دلیل پوشش گیاهی پراکنده، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد گیاه بالا است. این مطالعه با هدف بررسی نقش ویژگی‌های خاک در فرسایش پاشمانی در کشتزارهای منطقه نیمه‌خشک انجام شد. نمونه‌هافرسایش پاشمانی، مرحله آغازین فرسایش خاک توسط آب است که می‌تواند به طور قابل توجهی تحت تأثیر ویژگی‌های خاک قرار گیرد. شدت این نوع فرسایش خاک در کشتزارهای دیم مناطق نیمه‌خشک به دلیل پوشش گیاهی پراکنده، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد گیاه زیاد است. این مطالعه با هدف بررسی نقش ویژگی‌های خاک در فرسایش پاشمانی در کشتزارهای منطقه نیمه‌خشک انجام شد. نمونه‌های خاکدانه‌ها با قطر 6 تا 8 میلی‌متر از سطح خاک (عمق 30-0 سانتی‌متر) از 30 کشتزار دیم با سه تکرار برداشت شدند. خاکدانه‌ها در کاسه های پاشمانی ریخته شده و به مدت 30 دقیقه در معرض بارندگی شبیه‌سازی‌شده با شدت 60 میلی‌متر در ساعت قرار گرفتند. ویژگی‌های مختلف خاک در 90 نمونه خاک تعیین شدند. بر اساس نتایج، بیشترین شدت فرسایش پاشمانی در خاک‌های با بافت لوم‌رسی (g.m⁻².s⁻¹ 0021/ 0) و کمترین مقدار آن در خاک‌های با بافت شن‌لومی (g.m⁻².s⁻¹ 0/0008) دیده شد. فرسایش پاشمانی به طور معنی‌داری تحت تأثیر توزیع اندازه ذرات قرار گرفت؛ به‌طوری که همبستگی‌های مثبتی با سیلت (0/43=r)، رس (0/44=r) و رس قابل پراکنش (0/47=r) یافت شد؛ درحالی‌که همبستگی‌های منفی با شن (0/46- =r) و سنگ‌ریزه (0/53- =r) داشت. علاوه بر این، فرسایش پاشمانی به طور قابل توجهی تحت تأثیر ماده آلی (0/23- =r)، کربنات کلسیم (0/22- =r)، چگالی ظاهری (0/60- =r)، پایداری خاکدانه (0/44- =r) و هدایت هیدرولیکی (0/44- =r) قرار گرفت. این مطالعه نشان داد که کشتزارهای دیم دارای خاک با بافت خاک‌ریز و مقدار اندک ماده آلی و آهک، حساسیت بیشتری به فرسایش پاشمانی در مناطق نیمه‌خشک دارند.ی خاکدانه‌ها با قطر 6 تا 8 میلی‌متر از سطح خاک (عمق 0-30 سانتی‌متر) از 30 کشتزار دیم با سه تکرار برداشت شدند. خاکدانه‌ها در کاسههای پاشمانی ریخته شده و به مدت 30 دقیقه در معرض بارندگی شبیه‌سازی‌شده با شدت 60 میلی‌متر در ساعت قرار گرفتند. ویژگی‌های مختلف خاک در 90 نمونه خاک تعیین شدند. براساس نتایج، بالاترین شدت فرسایش پاشمانی در خاک‌های با بافت لوم‌رسی (g.m⁻².s⁻¹0/0021) و کمترین مقدار آن در خاک‌های با بافت شن‌لومی (g.m⁻².s⁻¹ 0/0008) مشاهده شد. فرسایش پاشمانی به طور معنی‌داری تحت تأثیر توزیع اندازه ذرات قرار گرفت؛ به طوری که همبستگی‌های مثبتی با سیلت (0/43=r)، رس (0/44=r) و رس قابل پراکنش (0/47=r) یافت شد، در حالی که همبستگی‌های منفی با شن (0/46- =r) و سنگریزه (0/53- =r) داشت. علاوه بر این، فرسایش پاشمانی به طور قابل توجهی تحت تأثیر ماده آلی (0/23- =r)، کربنات کلسیم (022- =r)، چگالی ظاهری (0/60- =r)، پایداری خاکدانه (0/44- =r) و هدایت هیدرولیکی (0/44- =r) قرار گرفت. این مطالعه نشان داد که کشتزارهای دیم دارای خاک با بافت خاک‌ریز و مقدار اندک ماده آلی و آهک، حساسیت بیشتری به فرسایش پاشمانی در مناطق نیمه‌خشک دارند.  </div> <div style="text-align: justify;">Splash erosion is the initial stage of soil erosion by water, which can be significantly influenced by soil properties. The rate of this type of soil erosion in drylands of semi-arid regions is high due to sparse vegetation cover, particularly during the early stages of plant growth. This study was conducted to investigate the soil properties determining splash erosion in semi-arid drylands. Soil aggregates with a diameter of 6 to 8 mm were taken from the soil surface (0-30 cm depth) in thirty dryland farms at three replications. Soil aggregates were purred into splash bowls and exposed to simulated rainfalls with an intensity of 60 mm h-1 for 30 minutes. Different soil properties were determined in ninety soil samples. Based on the results, the highest splash erosion occurred in clay loam (0.0021 gm⁻²s⁻¹), while the lowest value was in loamy sand texture (0.0008 gm⁻²s⁻¹). Splash erosion was significantly affected by grain size distribution; so that positive correlations were found with silt (r= 0.43), clay (r= 0.44), and dispersible clay (r= 0.47), whereas negative correlations existed with sand (r= -0.46) and gravel (r= -0.53). Furthermore, splash erosion was considerably influenced by organic matter (r= -0.23), calcium carbonate (r= -0.22), bulk density (r= -0.60), aggregate stability (r= -0.44), and hydraulic conductivity (r= -0.44). This study revealed that the drylands with fine-textured soils and having a lower amount of organic matter as well as calcium carbonate, have a higher susceptibility to splash erosion in semi-arid regions.  </div> توزیع اندازه ذرات, چگالی ظاهری, خاک‌های ریزبافت, رس پراکنش پذیر, ماده آلی. Particle size distribution, Bulk density, Fine-texture soils, Dispersible clay, Organic matter. 133 144 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1330-18&slc_lang=fa&sid=1 Ali Reza Vaezi علی رضا واعظی vaezi.alireza@gmail.com 000319475328460040188 000319475328460040188 Yes Department of Soil Science and Engineering, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. Saeideh Akbari سعیده اکبری akbari.s.189@yahoo.com 000319475328460040189 000319475328460040189 No Department of Soil Science and Engineering, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. Fereshteh Haghshenas فرشته حق شناس fereshtehh74@gmail.com 000319475328460040190 000319475328460040190 No Department of Soil Science and Engineering, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.