fa نقش نوع املاح آب خاک بر تغییرات شدت تبخیر از دو خاک شنی و رسی عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف از پژوهش حاضر بررسی اثر املاح و کیفیت آب روی مقدار و شدت تبخیر در فرایند تبخیر از دو خاک شنی و رسی (خاکدانه‌‌ای) است. بدین منظور نمونه‌‌های خاک رسی دارای رس (خاکدانه) و شن که اندازه قطر آنها 1-0/5 میلی‌‌متر بودند، نمونه برداری شدند. طی آزمایش تعداد 7 ستون خاک (با ارتفاع 60 و قطر داخلی 15/5 سانتی‌متر) تهیه و 6 ستون (3 ستون شنی و 3 ستون خاکدانه) از خاک پر شده و یک ستون مرجع نیز از آب مقطر پر شد. به دو ستون (شن و رس خاکدانه‌‌دار) محلول اشباع کلسیم سولفات (گچ اشباع)، دو ستون (شن و رس خاکدانه‌‌دار) محلول 0/01 مولار کلسیم کلراید و دو ستون (شن و رس خاکدانه‌‌دار) آب مقطر اضافه شد. مقدار آب حاصل از فرایند تبخیر در دوره‌‌های زمانی 8 تا 12 ساعته، با وزن‌کردن ستون‌ها ثبت می‌‌شدند. پس از حدود 130 روز از شروع آزمایش و برش دادن ستون‌ها، پروفیل رطوبتی (تغییرات رطوبت به عمق) و غلظت املاح خاک ستون‌ها ترسیم شدند. نتایج مطالعه نشان داد که مرحله اول و دوم تبخیر در خاک شنی به‌طور واضح قابل تفکیک بوده؛ ولی در خاک رسی (خاکدانه) به‌دلیل انتقال تدریجی آب و اتصال هیدرولیکی و بدون وقفه آب از سطح عمق ایستابی، فقط مرحله اول تبخیر وجود داشته است. وجود و نوع املاح روی نرخ تبخیر و همچنین پروفیل رطوبتی تأثیر داشته و موجب کاهش تبخیر و افزایش نگهداشت آب در اعماق خاک می‌‌شوند. پیوستگی هیدرولیکی (کلسیم سولفات > کلسیم کلراید> آب مقطر) و درنتیجه خیز مویینه و تأمین آب بخارشده از لایه‌های بالاتر باعث شدت تبخیر بیشتر تیمار کلسیم سولفات نسبت به تیمار کلسیم کلراید و آب مقطر در هردو نوع خاک ‌‌باشد. در شرایط وجود املاح، به‌دلیل ایجاد یک پوسته نمکی در سطح خاک، اتصال هیدرولیکی با سطح خاک قطع شده و در پی آن مقدار و شدت تبخیر کاهش و تبخیر تجمعی نیز کاهش می‌‌یابد.</div> <div style="text-align: justify;">The objective of this study is to investigate the effects of solutes and water quality on evaporation amount and rate in two sandy and clayey soils. Soil samples containing aggregates and sand particles with diameters ranging from 0.5 to 1 millimeter were collected. Six columns were prepared during the experiment; three columns were filled with sandy soil and three with aggregated soil, each measuring 60 cm in height and 15.5 cm in inner diameter. One reference column was filled with distilled water. A saturated calcium sulfate solution was added to two columns, a 0.01 molar calcium chloride solution was added to two other columns, and distilled water was added to the remaining two. The amount of water lost through evaporation was recorded every 8 to 12 hours by weighing the columns. After approximately 130 days, the columns were sectioned, allowing for the establishment of moisture and solute concentration profiles for each soil column. The results indicated that the first and second stages of evaporation were distinguishable in sandy soil, whereas in clayey soil (aggregated soil), only the first stage of evaporation occurred due to the gradual transfer of water and the continuous hydraulic connection from the surface to the water table. The presence and type of solutes affected the evaporation rate and moisture profile, reducing evaporation and increasing water retention in deeper soil layers. Hydraulic connectivity (calcium sulfate > calcium chloride > distilled water) and the resulting capillary rise of and supply of evaporated water from higher layers caused a greater evaporation rate in the calcium sulfate compared to the calcium chloride and distilled water treatments in both soil types. Additionally, the formation of a salt crust on the soil surface due to solutes disrupted the hydraulic connection with the surface, resulting in decreased evaporation rates and cumulative evaporation.</div> پروفیل غلظت املاح, خاک گچی, کیفیت آب آبیاری Solute concentration profile, Gypsic soil, Irrigation water quality 199 214 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2578-3&slc_lang=fa&sid=1 M.R. Shoaibi Nobariyan محمدرضا شعیبی نوبریان Nobariyan.shoaib@ut.ac.ir Yes Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. M.H. Mohammadi محمد حسین محمدی mhmohmad@ut.ac.ir No Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.