fa بررسی تأثیر ویژگی‌های خاک بر میزان فرسایش در سطح زیررده خاک با استفاده از PCA (مطالعه موردی: دشت اردبیل) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">خاک، یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی کشورهاست که فرسایش موجب اتلاف آن می‌شود. در این پژوهش تأثیر ویژگی‌های خاک بر میزان فرسایش در سطح زیررده بررسی می‌شود. بدین‌منظور 77 نمونه‌ خاک (30-0 سانتی‌متر) تهیه و پارامترها در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. نیم‌تغییرنمای پارامترها با&nbsp;</span></span></strong>+<strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">GS</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&nbsp;و نقشه توزیع مکانی آنها یا سیستم اطلاعات جغرافیایی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">GIS</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) تهیه شد. منطقه‌ با تلفیق نقشه‌های تیپ اراضی و زمین‌شناسی به اجزای واحد اراضی تفکیک و فرسایش آبی در هر واحد اراضی به‌روش </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">EPM</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> براورد شد. با حفر پروفیل در نقاط مختلف منطقه، زیررده‌های خاک به‌روش جامع آمریکایی تعیین و مقدار متوسط پارامترها در هر زیررده براورد شد. برای تحلیل داده‌ها از آنالیز مؤلفه‌های اصلی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">PCA</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) استفاده شد. نتایج نشان داد از میان پارامترها، سه ویژگی سیلت، کربن ‌آلی و هدایت الکتریکی به‌عنوان مؤلفه اصلی اول 30/384 درصد؛ رس، شن و پوشش گیاهی به‌عنوان مؤلفه اصلی دوم 18/091 درصد و شیب و ارتفاع به‌عنوان مؤلفه اصلی سوم 15/330 درصد و در مجموع 63/805 درصد از میزان تغییرات فرسایش را توجیه می‌کند. کمترین و بیشترین میزان فرسایش (به‌ترتیب 69/12 و 343/57 مترمکعب در کیلومترمربع در سال) در‌ زیررده‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Xeralfs</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Fluvents</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> براورد شد. کلاس شدت فرسایش زیررده‌های منطقه مطالعاتی، کم و متوسط تعیین شد.</span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Soil is one of the most important natural resources of countries in which erosion occurs. In this research, the effect of soil characteristics on the amount of erosion at the suborder level was studied. For this purpose, 77 soil samples (0-30 cm) were prepared and the parameters were determined in the laboratory. The semi-variograms of soil parameters and their spatial distribution maps were prepared with GS⁺ and GIS, respectively. The study area was divided into work units by combining land use and geology maps and water erosion was estimated at each unit by the EPM method. By drilling profiles in different parts of study area, soil suborders were determined by Soil Taxonomy and the average values of parameters in each suborder was estimated. The principle components analysis (PCA) was then used for data analysis. The results showed that three parameters of silt, organic carbon and electrical conductivity could account for 30.384% as the first main component; clay, sand and vegetation could explain 11.189% as the second main component; and slope and height covered 15.330% as the third main component; in total, 63.805% percent of erosion variation could be justified by three main components. The lowest and highest amounts of erosion (69.12 and 343.57 m³/km², respectively) were estimated in Xeralfs and Fluvents suborders. The erosion class of suborders at the study area was determined to be &ldquo;few&rdquo; and &ldquo;medium&rdquo;.</div> آنالیز مؤلفه‌های اصلی, روش پتانسیل فرسایش, سیستم اطلاعات جغرافیایی, روش جامع آمریکایی Principal Components Analysis, Erosion Potential Method, Geographic Information system, Soil Taxonomy 199 210 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3973-1&slc_lang=fa&sid=1 SH. Ahmadi-Qolidaraq شهلا احمدی قلی‌درق shahla.ahmadi71@gmail.com No 1. Department of Soil Sciences and Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل A. Abbasi-Kalo آیدا عباسی کلو Abbasiayda2014@gmail.com Yes 1. Department of Soil Sciences and Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل A. Esmali-0uri اباذر اسمعلی- عوری Abazar.esmali@gmail.com No 2. Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. 2. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل