fa برهم‌کنش کمبود آب و قارچ‌های مایکوریزا بر عملکرد کمی و کیفی دانه اسپرس (Onobrychis sativa L.) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">یکی از مهم‌ترین عوامل محدود کننده عملکرد گیاهان در مناطق خشک و نیمه‌خشک، کمبود آب است. به‌منظور بررسی تأثیر همزیستی گونه &shy;های قارچ میکوریزا بر رشد و عملکرد دانه گیاه اسپرس در شرایط کم‌آبی، آزمایشی گلدانی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی، با دو فاکتور و سه تکرار در سال 1393 انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل پنج گونه قارچ میکوریزا (</span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Faneliformis mosseae</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Rhizophagus intraradices</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Claroideoglomus claroideum</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Funneliformis caledonius</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Glomus versiforme</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و شاهد) و دو سطح آبیاری </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">[آبیاری مطلوب (80 درصد ظرفیت زراعی) و کم‌آبیاری (50 درصد ظرفیت زراعی)] </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بودند. بیشترین عملکردهای دانه از گیاهان همزیست با گونه‌های </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Rh. intraradices</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> (187/9 گرم در بوته) و </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">F. mosseae</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> (867/8 گرم در بوته) در حالت اعمال تنش کم آبی به‌دست آمد. با وجود کاهش معنی‌دار عملکرد دانه در حالت بدون استفاده از میکوریزا و در تنش کم‌آبی، روابط میکوریزایی عملکرد دانه را نسبت به آبیاری مطلوب افزایش دادند. همچنین بیشترین درصد پروتئین دانه در همزیستی با گونه </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">G. versiforme</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و برای فسفر دانه در همزیستی با گونه </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">F. mosseae</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> در شرایط تنش حاصل شد. به‌طورکلی، رابطه میکوریزایی با کاستن از حجم ریشه و تحریک رشد طولی آن، عملکرد و کیفیت دانه را در شرایط کم‌آبی بهبود بخشید. در این راستا گونه </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">G. versiforme</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> بیشترین تأثیر مثبت را نشان داد.</span></span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Water stress is one of the most important factors limiting the growth and production of crops in arid and semi-arid regions. To evaluate the effect of mycorrhizal fungi species on the growth and yield (quantity and quality) of <em>Onobrychis sativa </em>under water deficit condition, a greenhouse factorial experiment based on completely randomized design (CRD) with three replications was conducted in 2014. Treatments included five species of mycorrhizal fungi (<em>Fanelormis mosseae, </em><em>Rhizophagus intraradices</em><em>, </em><em>Claroideoglomus claroideum</em><em>, </em><em>Funneliformis caledonius</em><em>, </em><em>Glomus versiforme</em> and non-mycorrhizal control) and two levels of irrigation (irrigation at 80% [well watering] and 50% [water deficit] field capacity [FC]). The highest grain yield (9.187 g/plant) was obtained from the stressed plants inoculated with <em>Rh. intraradices</em> with the same grain yield of <em>F. mosseae</em> inoculated plants (8.867 g/plant). With a significant reduction in the grain yield of stressed plants, mycorrhizal relationships even increased the yield more than the well-watered plants. Despite the decreases in the grain protein and phosphorous of water-deficit stressed mycorrhizal plants, the highest grain protein content was obtained from the plants inoculated with <em>G. versiforme</em>, and the highest grain phosphorus content was obtained from the plants inoculated with<em> F. mosseae</em>. Mycorrhizal symbiosis enhanced the yield and the quality of Sanfoin grain in water deficit stressed plants due to reducing root volume against the stimulating root elongation. In this way, the species <em>G. versiforme</em> exhibited the greatest positive effect.<span dir="RTL"></span></div> اسپرس, اندازه ریشه, پروتئین دانه, تنش کم‌آبی, قارچ میکوریزا Grain protein, Mycorrhiza fungi, Root, Sainfoin, Water deficit stress 391 403 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3791-1&slc_lang=fa&sid=1 S. Abdi سکینه عبدی s.abdi@tabrizu.ac.ir Yes 1. Ahar Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Tabriz, Tabriz, Iran. 1. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی A. Pirzad علیرضا پیرزاد a.pirzad@urmia.ac.ir No 2. Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, Urmia University, Urmia, Iran. 2. گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، آذربایجان غربی