fa پهنه‌بندی سیل‌‌خیزی حوضه با تأکید بر تحلیل‌های کمی ژئومورفومتریک عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها از لحاظ شدت بلایای طبیعی و لزوم برنامه های اجرایی پیشگیری و درمان آن جایگاه ویژه‌ای در مدیریت منابع طبیعی و به‌ویژه مدیریت حوضه‌های آبخیردارد. در این پژوهش به اولویت‌بندی ۲۴ زیرحوضه آبخیز زهره- جراحی با استفاده از پارامترهای مورفومتریک و مدل ترکیبی نوین تاپسیس-</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">رگرسیون چند متغیره خطی پرداخته شده است. تعداد 12 عامل مورفومتریکی شامل ثابت نگهداشت، تراکم زهکشی، عدد ناهمواری، ضریب نفوذ، شاخص توان آبراهه، فراوانی آبراهه، شیب، بافت زهکشی، نسبت ناهمواری، ضریب فرم، نسبت انشعاب و شاخص رطوبت توپوگرافی به‌همراه عامل اقلیمی بارندگی مورد مطالعه قرارگرفته است. به‌منظور تعیین وزن عوامل از مدل رگرسیون چندمتغیره و آمار پراکنش مکانی سیلاب‌های رخ داده در منطقه استفاده شد و روش تصمیم‌گیری تاپسیس به‌منظور اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها به‌کار گرفته شد. نتایج وزن‌دهی نشان داد که عوامل عدد ناهمواری، شیب و مقدار متوسط بارندگی به‌ترتیب با کسب مقادیر ۰۶۸/۰، ۰۲۴/۰ و ۰۱۶/۰ بیشترین تأثیر را در رخداد سیلاب در منطقه مورد مطالعه داشته‌اند. طبق نتایج اولویت‌بندی، زیرحوضه‌های آبخیز صیدون، امام‌زاده جعفر و تخت دراز به‌ترتیب با کسب کمترین فاصله از ایده‌آل مثبت (۰۰۲۸/۰، ۰۰۲۹/۰ و ۰۰۲۹/۰) و بیشترین فاصله از ایده‌آل منفی (۰۰۹۷/۰، ۰۰۹۸/۰ و ۰۰۹۵/۰) و در نتیجه کسب بیشترین امتیازات (۷۷۴۵/۰، ۷۶۹۰/۰ و ۷۶۲۵/۰) در رتبه‌های اول تا سوم قرار گرفته‌اند. به‌منظور اعتبارسنجی مدل از آمار تعداد سیلاب‌های رخ داده در این زیرحوضه‌ها استفاده شد و نتایج اولویت‌بندی زیرحوضه‌ها با تعداد رخداد سیلاب در هر زیرحوضه مقایسه شد. نتایج اعتبارسنجی نشان داد که مدل ترکیبی دارای دقت بالایی در شناسایی زیرحوضه‌های با پتانسیل سیل‌خیزی بالا است، به‌طوری که در زیرحوضه‌های صیدون، امام‌زاده جعفر و تخت دراز بیشترین تعداد سیلاب رخ داده است که این موضوع بیانگر کارایی بالای مدل و همچنین تأثیر زیاد وضعیت مورفومتریک زیرحوضه‌ها روی پتانسیل سیل‌خیزی آنها است.</span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Catchment prioritization in terms of natural disaster intensity as well as prevention and control practices plays a main role in the natural resources and watershed management. In this study, a total of 24 sub-catchments in the Zohreh-Jarrahi basin were prioritized according to their morphometric parameters and using the mixed model of TOPSIS-Multivariate regression. A total of 12 morphometric parameters including constant component of channel maintenance, drainage density, ruggedness number, infiltration index, stream power index, stream frequency, slope, drainage texture rate, relief rate, form factor, bifurcation ratio and topography wetness index, in addition to rainfall, were studied and scored. Parameters were weighted by using multivariate regression and the spatial distribution of the observed flood events. TOPSIS model was used for the prioritization process. The results obtained from the weighting analysis showed that the ruggedness number, slope and rainfall had the highest effect on flooding in the study area with the score of 0.068, 0.024, and 0.016, respectively. According to the prioritization results, sub-catchments of Seidoon, Emamzadeh Jafar, and Takht Deraz, which had the minimum distance to the positive optimum (0.0028, 0.0029, and 0.0029, respectively) and the maximum distance to the negative optimum (0.0097, 0.0098 and 0.0095, respectively), showed the highest flooding intensity with the score of 0.7745, 0.7690 and 0.7625, respectively. In order to validate the results, prioritization results were compared to the observed flood events. Validation results also indicated the efficiency of the mixed model in delineation of catchments prone to flooding. Three sub-catchments of Seidoon, Emamzadeh Jafar and Takht Deraz were observed to have the highest number of observed flood events, thereby showing the high effectiveness of the model and also, the role of the morphometric parameters in flooding.</div> روش تاپسیس, ژئومورفومتری, سیل‌خیزی Flooding, Morphometry, TOPSIS 59 72 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1472-9&slc_lang=fa&sid=1 K. Shirani کورش شیرانی K.Shirani@areeo.ir Yes 1. Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources, Research and Education Center, AREEO, Isfahan, Iran. 1. بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران S. Chavoshi ستار چاوشی chsatar@gmail.com No 1. Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources, Research and Education Center, AREEO, Isfahan, Iran. 1. بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران