fa بررسی توان رسوب‌زایی و تولید رواناب در سازندهای زمین شناسی شیرکوه یزد با استفاده از شبیه‌ساز باران عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">یکی از منابع مهم تولید رواناب در مناطق خشک و نیمه‌خشک ارتفاعات کوهستانی هستند که به‌طور معمول از سازندهای قبل از کواترنری تشکیل شده‌اند. از آنجا که ساخت و بافت سنگ‌شناسی سازندها متفاوت است، سازند‌های مختلف می‌توانند اهمیت متفاوتی از نظر تولید رواناب و رسوب داشته باشند. پژوهش حاضر در دامنه‌های شیرکوه یزد با هدف بررسی توان رسوب‌زایی و آستانه تولید رواناب روی سه سازند گرانیت شیرکوه، شیل، ماسه‌سنگ و کنگلومرای سنگستان و آهک تفت انجام شد. با توجه به سوابق بارندگی منطقه و توان شبیه‌ساز باران، شدت بارش 60 میلی‌متر بر ساعت با تداوم 40 دقیقه، به‌عنوان مبنای مطالعه انتخاب شد. عملیات میدانی شبیه‌سازی‌ بارش در شرایط خشک بر‌روی کرت‌هایی به مساحت یک متر‌مربع بر‌روی دامنه‌های سنگی با شیب 20 تا 22 درصد و حداکثر ضخامت خاک 30 سانتی‌متر انجام شد. نتایج نشان داد حداقل بارش لازم برای ایجاد رواناب در سه سازند گرانیت، سنگستان و آهک به‌ترتیب برابر با 7/10، 10 و 7/16 میلی‌متر است. بیشترین مقدار رسوب تولیدی به‌ترتیب متعلق به سازندهای سنگستان، گرانیت شیرکوه و در نهایت آهک تفت اندازه‌گیری شد. آزمون‌های آماری مرتبط با تولید رواناب و رسوب بر‌روی هر سه سازند، اختلاف معنادار در سطح پنج درصد را تأیید کرد. از نظر زمان لازم تا شروع رواناب نیز، کمترین زمان به‌ترتیب متعلق به سازندهای سنگستان، گرانیت شیرکوه و آهک تفت بوده است. با توجه به نتایج به‌دست آمده از نظر پتانسیل تولید رواناب و رسوب، می‌توان سازندهای سنگستان، گرانیت شیرکوه و در نهایت آهک تفت را به‌ترتیب از زیاد به کم اولویت‌بندی کرد.</span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">One of the main sources of runoff in arid and semi-arid mountainous highlands is typically composed of before Quaternary formations. Since the structure and lithology of formations are different, varying formations can have different significance in terms of runoff and sediment. The present study aimed to investigate the sediment production potential and the runoff generation threshold on three formations (Shirkooh Granite, Shale, Sandstone and Conglomerate of Sangestan and Taft Limestone) in Shirkooh mountain slopes. The 60 mm/h rainfall intensity with the 40 minute continuity, according to region rainfall records, and the ability of the rainfall simulator were selected as the basis for the study. Field experiments were conducted in dry conditions based on one square meter plot on rocky slopes with a gradient of 20 to 22 percent and a maximum thickness of 30 cm of soil. The results showed that in 60 mm/h rainfall intensity, the minimum rainfall to produce runoff on Sangestan, Shirkooh and, Taft, was 10, 10.7 and 16.7 mm, respectively. The maximum amount of the sediment was measured on Sangestan, Taft and Shirkooh, respectively. Statistical tests related to runoff and sediment production on all three formations confirmed a significant difference at the 5 % level. In terms of the time required to start runoff, the minimum time was for Sangestan, Shirkooh and Taft, respectively. According to the results, in terms of the potential for runoff generation and sediment production, Sangestan, Shirkooh and Taft can be ranked from high to low levels.</div> : فرسایش, آستانه رواناب, شدت بارش, شبیه‌ساز باران, شیرکوه یزد Soil erosion, Runoff threshold, Rainfall intensity, Rainfall simulator, Shirkooh of Yazd 287 299 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3426-2&slc_lang=fa&sid=1 F. Jahanbakhshi فرشید جهانبخشی farshid_jahanbakhshi@yahoo.com Yes 1. Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, University of Yazd, Yazd, Iran. 1. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد M. R. Ekhtesasi محمد رضا اختصاصی mr_ekhtesasi@yahoo.com No 1. Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, University of Yazd, Yazd, Iran. 1. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد A. Talebi علی طالبی talebisf@yazd.ac.ir No 1. Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, University of Yazd, Yazd, Iran. 1. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد M. Piri محمود پیری mahmood.piri@yahoo.com No 2. Office of Natural Resources and Watershed Management, Yazd, Iran. 2. سازمان برنامه‌ریزی و پشتیبانی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان یزد