Journal of Water and Soil Science
علوم آب و خاک
jwss
Agriculture
http://jstnar.iut.ac.ir
0
user
2476-3594
2476-5554
10.47176/jwss
fa
jalali
1397
6
1
gregorian
2018
9
1
22
2
online
1
fulltext
fa
تغییرپذیری فرسایش سطحی و دانهبندی ذرات خاک نسبت به جهت و درجه شیب دامنه در منطقه نیمهخشک در غرب زنجان
Variability of Surface Erosion and Particle Size Distribution in Relation to Slope Aspect and Gradient in a Semi-Arid Region in West of Zanjan
عمومی
Ggeneral
پژوهشي
Research
<div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">فرسایش خاک ناشی از رواناب سطحی یا فرسایش سطحی، یکی از مهم</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ترین پدیدههای تخریب خاک در دامنه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها است. ویژگیهای شیب مانند جهت و درجه شیب می</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">توانند موجب تفاوت</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های ویژگی</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های خاک بین دامنه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها شوند. این مطالعه بهمنظور بررسی اثر درجه و جهت شیب بر تغییرات ویژگی</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های خاک در دامنههای کوتاه انجام گرفت. پنج تپه در برگیرنده دو دامنه شمالی و جنوبی و با درصد شیب متفاوت شامل 10-9، 17-13، 22-16، 29-31 و 33-37 درصد در یک منطقه نیمه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">خشک به وسعت 30 هکتار در غرب زنجان واقع در شمال غرب ایران بررسی شدند. تپه</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها دارای پوشش گیاهی مرتعی ضعیف است. نمونههای خاک در امتداد شیب</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ها از دو عمق (صفر تا 5 و 5 تا 15 سانتی</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">متر خاک) در چهار موقعیت با فاصله دو متری در طول شیب در دو تکرار برداشت شدند. در کل 160 نمونه خاک برای تعیین توزیع اندازه ذرات (شن، سیلت و رس)، سنگریزه و چگالی ظاهری مورد تجزیه قرار گرفتند. مقدار فرسایش سطحی، براساس تغییرات توزیع اندازه ذرات و چگالی ظاهری بهدست آمد. تغییرات دانهبندی ذرات و فرسایش سطحی بین دو جهت دامنه و نیز بین درجههای مختلف شیب با استفاده از آزمون توکی مورد تحلیل قرار گرفتند. تفاوت معنیداری بین جهت</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های شیب، از نظر مقدار فرسایش سطحی وجود نداشت. با این وجود مقدار فرسایش سطحی خاک در هر دو جهت، تحت تأثیر درجه شیب زمین قرار گرفت (05/0></span></span></strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">p</span></span><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و 78/0=</span></span></strong><sup><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">2</span></span></sup><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">R</span></span><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">). مقدار فرسایش سطحی در شیبهای شمالی نسبت به شیبهای متناظر جنوبی، وابستگی بیشتری به درجه شیب نشان داد. در شیب</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های جنوبی، مقدار فرسایش سطحی تحت تأثیر حرکت ذرات سیلت از خاک سطحی بود، درصورتیکه در شیب</span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های شمالی، مقدار فرسایش سطحی بهطور معنیداری تحت تأثیر هدررفت ذرات رس از خاک سطحی قرار گرفت.</span></span></strong></div>
<div style="text-align: justify;">Soil erosion by surface runoff introduced as surface erosion is one of the main mechanisms of land degradation in the hill slopes. Slope characteristics including aspect and gradient can control the differences of soil properties along the hillslope. This study was conducted to investigate the effect of slope aspect and gradient on variations of some soil properties in the short slopes. Five hills including both north and south aspects with different gradients (9-10%,<br>
13-16%, 17-22%, 29-31% and 33-37%) were considered in a semi-arid region with 30 ha in area, in the west of Zanjan, northwest of Iran. The hills were weakly covered with pasture vegetation covers. Soil samples were collected along the slopes from two depths (0-5 cm and 5-15 cm) in four positions with 2 m distance along each slope with two replications. A total of 160 soil samples were analyzed for particle size distribution (sand, silt and clay), gravel and bulk density. Surface erosion was determined based on the variation of grain size distribution and bulk density. Differences of the grain size distribution and surface erosion between the two slope aspects and among the slope gradients were analyzed using the Tukey test. No significant difference was found between slope aspects in surface soil erosion. Nevertheless, surface soil erosion was affected by slope gradient in each slope aspect (R<sup>2</sup>= 0.78, p< 0.05). Surface erosion in the north slopes was more dependent on the slope gradient, as compared to the corresponding south slopes. In the south slopes, surface erosion was affected by the movement of silt particles from soil surface, while in the north slopes, it was significantly affected by the loss of clay particles.</div>
توزیع اندازه ذرات, خصوصیات خاک, شیب جنوبی, شیب شمالی, فرسایش سطحی
Particle size distribution, Soil properties, South slope, North slope, Surface erosion
1
14
http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1330-10&slc_lang=fa&sid=1
A. R.
Vaezi
علی رضا
واعظی
vaezi.alireza@gmail.com