fa مقایسه و ارزیابی بیست روش تخمین تبخیر- تعرق گیاه مرجع مبتنی بر سه دسته کلی دمای هوا، تابش خورشید و انتقال جرم در حوضه آبریز دریاچه ارومیه عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p dir="RTL">هدف این مطالعه مقایسه و واسنجی تعداد ۲۰ روش مختلف تخمین تبخیر- تعرق گیاه مرجع (₀<span dir="LTR">ET</span>) مبتنی بر سه روش کلی دمای هوا، تابش خورشید و انتقال جرم در حوضه آبریز دریاچه ارومیه می‌باشد. برای این‌ منظور از اطلاعات ۱۰ ایستگاه هواشناسی همدید در دوره آماری ۲۰۱۰-۱۹۸۶ استفاده شد. نتایج روش‌های مذکور با خروجی روش فائو پنمن- مانتیث (۵۶<span dir="LTR">PMF-</span>) مقایسه شد. واسنجی روش‌ها برای یکایک ایستگاه‌ها و تمام ماه‌ها و در طول دوره آماری مذکور انجام شد. ارزیابی عملکرد روش‌ها با آماره‌های<span dir="LTR">R²</span>،<span dir="LTR">RMSE </span>، <span dir="LTR">MBE</span> و <span dir="LTR">MAE</span> به‌عمل آمد. نتایج نشان داد که واسنجی روش‌ها عملکرد آنها را به‌طور قابل ملاحظه‌ای بهبود می‌دهد. بعد از واسنجی، از بین روش‌های بر مبنای دمای هوا، روش هارگریوز (<span dir="LTR">HG</span>) با ضریب تبیین ۹۶/۰<span dir="LTR">=</span>^۲<span dir="LTR">R</span>، از بین روش‌های کلی تابش، روش دورنبوس- پروئیت (<span dir="LTR">(DP</span> با ضریب ^۲<span dir="LTR">R</span> معادل ۹۸۲/۰ و از بین روش‌های مبتنی بر انتقال جرم، بعد از واسنجی، روش مییر (<span dir="LTR">M</span>) با ^۲<span dir="LTR">R</span> معادل ۸۹۵/۰ به‌عنوان بهترین روش در حوضه مورد مطالعه شناخته شدند. به‌طورکلی، عملکرد روش‌های مبتنی بر تابش پس از واسنجی بهتر از سایر روش‌ها در این حوضه بود. بنابراین، روش <span dir="LTR">DP</span> پس از واسنجی برای تخمین ₀<span dir="LTR">ET</span> در حوضه دریاچه ارومیه از دقت بالاتری برخوردار بوده و قابل توصیه می‌باشد.</p> <p>Accurate estimation of ET₀ in any region is very important. The aim of this study is to compare and calibrate the 20 empirical methods of estimating evapotranspiration (ET₀) based on three categories in monthly timescale at the Urmia Lake watershed. These categories are: 1) temperature-based models (Hargreaves (HG), Thornthwaite (TW), Blaney-Criddle (BC), Linacre (Lin)), 2) radiation-based model (the Doorenbos-Pruitt (DP), Priestly-Taylor (PT), Makkink (Mak), Jensen-Haise (JH), Turc (T), Abtew (A), McGuinness-Bordne (MB)) and 3) mass transfer-based model (Meyer (M), Dalton (D), Rohwer (R), Penman (P), Brockamp-Wenner (BW), Mahringer (Ma), Trabert (Tr), WMO and Albrecht (AL)). For this purpose, the information of 10 synoptic meteorological stations during the period of 1986-2010 was used. Results from the above mentioned methods were compared with the output of the FAO Penman-Monteith (PMF-56) method. Performance of the methods evaluated using the R², RMSE, MBE and MAE statistics. The best and worst methods of each category were determined for the study area. The best methods of each category were calibrated for the area under study. Results indicated that there is a significant difference between the results of selected methods of each category and the PMF-56 method. Performance of the selected methods remarkably increased after calibration. Among the temperature-based group, the HG method having the median R² value of 0.9597 was recognized as the best method. After calibration the medians of RMSE, MBE, and MAE were 72.09, 3.14 and 10.70 mm/ month, respectively. After HG, the Lin and BC found to be the best second and third methods in the study area. The TW showed Large error, therefore, it was not a suitable method for ET₀ estimation in study area. Among the radiation-based group, the DP model was selected as the best method in the study area. Furthermore, the median of R² values was 0.982. In this method, the medians of RMSE, MBE and MAE after calibration were 7.89. -0.62 and 6.03 mm/month, respectively. Following DP, the PT method was recognized as the 2^nd best one. The methods namely M, JH, T, A and MB were put in the 3^rd to seventh rank of the radiation category. Finally, among the mass transfer-based group, having R²=0.8945, the Meyer method was selected as the best method of this group for the study area. In the mentioned method (after calibration) the medians of RMSE, MBE, and MAE were 21.8, -8.7 and 17.3 mm per month, respectively. From mass transfer based group, the D method was found as the second best method in the study area. The methods namely R, P, BW, Ma, Tr, WMO and A were ranked 3^rd to 7^th, respectively. In general, the performance of radiation based methods was superior than others in Urmia Lake basin. Temperature based methods and mass transfer based methods were ranked second and third, respectively. Further examination of the performance resulted in the following rank of accuracy as compared with the PMF-56: DP (Radiation based), HG (Temperature based) and Meyer (Mass transfer). In general, it can be concluded that after calibration the DP method is suitable to estimate reference crop evapotranspiration among 20 selected methods in the Urmia Lake basin.</p> تبخیر- تعرق گیاه مرجع, روش پنمن- مانتیث, دمای هوا, انتقال جرم, تابش خورشید Evapotranspiration, Mass transfer, Penman- Monteith, Radiation, Temperature, Urmia Lake 145 161 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-226&slc_lang=fa&sid=1 O. Babamiri امید بابامیری obabamiri@yahoo.com Yes ۱. گروه مهندسي منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلي‌سينا، همدان ۱. گروه مهندسی منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان Y. Dinpazhoh یعقوب دین‌پژوه No ۲. گروه مهندسي آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبريز، تبريز ۲. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز