fa مطالعه ریخت‌شناسی پیچان‌ رودها با جریان کنترل شده با استفاده از تکنیک‌های RS و GIS (مطالعه موردی: رودخانه زاینده‌رود در پایین‌دست سد زاینده‌رود) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong>مطالعات ریخت‌شناسی دارای اهمیت ویژه‌ای در ساماندهی رودخانه و تعیین حریم و بستر رودخانه می‌باشد. سدها ازجمله سازه‌هایی هستند که بیشترین تأثیر را بر مورفولوژی رودخانه دارند. مطالعات تغییرات رودخانه‌ها معمولاً زمانبر بوده و در بازه‌های زمانی بلند مدت میسر می‌باشد. برای تشخیص این تغییرات، استفاده از تصاویر ماهواره‌ای تهیه‌شده در بازه‌های زمانی مختلف و روش‌های کارتوگرافی سودمند خواهد بود. در این پژوهش، تغییرات مورفولوژیک رودخانه زاینده‌رود در پایین ‌دست سد زاینده‌رود، بین دو ایستگاه هیدرومتری سد تنظیمی و پل زمان‌خان، براساس ۷ سری تصاویر ماهواره </strong><strong><span dir="LTR">Landsat</span></strong><strong> از سال (۱۳۵۹ تا ۱۳۹۳)</strong> <strong>به کمک نرم‌افزار</strong><strong><span dir="LTR">4.8</span></strong> <strong><span dir="LTR">ENVI</span></strong><strong> مورد بررسی قرار گرفته است. براساس نتایج، روش افزایش کنتراست به‌صورت بسط خطی اشباع‌شده به همراه فیلترگذاری با فیلتر بارزسازی لبه به‌عنوان روشی مناسب در تعیین مرز بین آب و زمین تشخیص داده شد. در مرحله بعد، مسیر رودخانه در محیط نرم‌افزار </strong><strong><span dir="LTR">ArcGIS 10.2</span></strong><strong> واردشده و پارامترهای هندسی رودخانه مانند طول‌موج، ضریب خمیدگی، زاویه مرکزی و شعاع</strong> <strong>قوس‌ها تعیین گردید. همچنین، تجزیه‌وتحلیل‌های آماری روی پارامترهای هندسی، در نرم‌افزار</strong><strong><span dir="LTR"> SPSS </span></strong><strong>انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که از سال ۱۳۵۹ تاکنون ضریب خمیدگی از ۱۴/۲ به ۳۸/۲ افزایش‌یافته و شعاع قوس‌های رودخانه و طول‌موج پیچش‌ها به‌ترتیب ۵ و ۴/۱۱ درصد کاهش پیداکرده است. به‌طورکلی رودخانه در هر دوره، از انحنای قوس‌های خود کاسته و پیچ‌ها به‌سمت پایین ‌دست جابه‌جا شده‌اند. از مهم‌ترین عوامل این پدیده می‌توان به تصرفات صورت گرفته در حاشیه و حریم رودخانه در مارکده و چم کاکا اشاره کرد که روند طبیعی رودخانه را بر هم زده است. در مناطق چم جنگل، چم خلیفه و چم عالی، به‌دلیل افزایش شیب و عدم پوشش گیاهی مناسب، فرسایش دیواره‌ها به حداکثر می‌رسد. درنهایت، اگرچه دبی سیلابی رودخانه توسط سد زاینده‌رود مهارشده، اما هنوز رودخانه در قسمت‌های پیچان‌ رودی قابلیت فرسایش دارد.</strong></p> <p>Morphologic study of rivers is very important in stabilization and determination of river boundaries. Dams are structures which have the highest effects on river morphology. Studies of river changes are usually time-consuming and possible only in the long-term timescales. To detect these changes, using satellite images over specific time periods and cartographic methods are useful. In the present study, morphological changes of Zayandehrud River, at downstream of Zayandehrud dam, between hydrometric stations of Sad-e-Tanzimi and Pol-e-Zamankhan, were investigated through 7 series of Landsat satellite photos from 1980 to 2015 by applying ENVI 4.8 and Arc GIS10.2 software. Based on the results, the method of enhancing the contrast as saturated linear expansion, along with the edge enhancement filter, was found an appropriate method for determining the boundary between land and water. In the next step, the river path was entered into Arc GIS 10.2, and geometric parameters of the river such as wavelength, sinuosity ratio, central angle and radius of circle tangent to the curve were determined. Also, statistical analysis of geometric parameters was performed by applying SPSS software. Results showed that from 1986 up to now the sinuosity ratio has risen from 2.14 to 2.38, while the radius of river curvatures and wavelength of meanders have decreased by 5% and 11.4%, respectively. Overall, the river has decreased its arcs&rsquo; curvature and bends have been moved to downstream. The main cause of this phenomenon is constructions in the river borders (e.g. in Markadeh and Cham-Kaka), which have disturbed the natural situation of the river. In Cham-Jangal, Cham-Khalifeh and Cham-Ali regions, due to the increase in slope and improper vegetation cover, bank erosion has reached to its highest degree. In general, although flood events have been contained by Zayandehrud dam, yet the river has great potential for erosion in the meandering sections.</p> پیچان‌ رود, تغییرات مورفولوژیک, تصاویر ماهواره‌ای, فرسایش و رسوب Erosion and sedimentation, Meandering River, Morphologic changes, Satellite images. 25 44 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-218&slc_lang=fa&sid=1 M. Javahery-Tehrani محسن جواهری طهرانی m.javahery110@gmail.com Yes 1. Dept. of Water Eng., Faculty of Civil Eng., Semnan Univ., Semnan, Iran. ۱. گروه مهندسی آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان S. F. Mousavi سید فرهاد موسوی No 1. Dept. of Water Eng., Faculty of Civil Eng., Semnan Univ., Semnan, Iran. ۱. گروه مهندسی آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان Kh. Hosseini خسرو حسینی No 1. Dept. of Water Eng., Faculty of Civil Eng., Semnan Univ., Semnan, Iran. ۱. گروه مهندسی آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه سمنان