fa بهینه‌یابی موقعیت چاله زهکشی به‌منظور کاهش نیروی زیرفشار در پی سدها عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin-right: -15.7pt; text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نیروی زیرفشار یکی از عوامل ناپایداری در سازه‌های آبی است. به همین علت تعیین و کنترل آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. استفاده از چاله&shy;‌های زهکشی یکی راه‌&shy;های کاهش این نیرو است که به‌صورت قائم با لوله‌&shy;هایی با قطر&shy;های مختلف در پی سازه‌های آبی ساخته می‌شوند. برای بررسی عملکرد این چاهک‌&shy;ها یک مدل آزمایشگاهی از پی سدهای بتنی در فلوم اختصاصی ساخته شد. طول پی مدل سد به پنج قسمت تقسیم‌بندی و تعداد چهار چاله زهکشی با ارتفاع معادل ضخامت پی سد در مدل نفوذناپذیر ایجاد شد. تغییرات فشار در پی سد با تغییر ارتفاع آب بالادست سد انجام و توسط لوله‌&shy;های پیزومتر نصب شده در پی و تغییر موقعیت چاله اندازه‌&shy;گیری شد. با استفاده از پتانسیل هیدرولیکی محاسبه شده از زهکش‌&shy;های تعبیه شده، نیروی زیرفشار محاسبه شد. سپس بهترین حالت که کمینه نیرو بالادهنده به‌ازای موقعیت زهکش در پی سد بود، مشخص شد. نتایج نشان داد در حالتی که </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">a/L=</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">0/4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> باشد، بهترین وضعیت برای قرار دادن زهکش‌های قائم برای کاهش نیروی زیرفشار است (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">a</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> فاصله زهکش از پاشنه سد و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">L</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> طول سد در پی است) که علت آن ایجاد فشار اتمسفریک در زیر پی سد است که خود سبب کاهش نیروی زیرفشار به مقدار چشمگیری می&shy;شود</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">.</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong></p> <div style="text-align: justify;">The effect of the uplift force in the hydraulics structures is against stability. So, determining and controlling this force can be very important. One of the ways to achieve this purpose is to decrease this force by using the hole drains; in this way, we can build perpendicular pipes with different diameters, leading to the durability of the structure. Therefore, an experimental model of concrete dam was constructed in the hydraulic laboratory. The dam&#39;s model was divided into five sections by using 4-hole drains with a thickness equal to the dam&#39;s foundation. By running experiments with the maximum water level at the upstream, dam hole drains were opened in their position. Hydraulic potential was estimated by using the Piezometer built in the flume body. Finally, by opening some hole drains, the uplift force was calculated from the equipotential lines. Therefore, the best case (which had the minimum force) was determined, which was a/L=0.4, to create the most proper hole drain in the dam foundation. (a: distance of drain to heel and L: length of the dam&#39;s foundation). To place the hole drain in this position, by applying the zero potential in this position, the up lift force was increased</div> حفره زهکشی, نیروی زیرفشار, پتانسیل هیدرولیکی, سازه‌های آبی Hole Drain, Uplift force, Hydraulic potential, Dam and hydraulic structure 143 154 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3590-1&slc_lang=fa&sid=1 S. Salehi سعید صالحی saeedsalehi100@gmail.com No 1. Department of Water Science Engineering, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد Sh. Esmael zade شهرام اسمعیل زاده esmailzadeh.shahram@gmail.com@gmail.com No 1. Department of Water Science Engineering, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد Gh. Panahi قاسم پناهی ghasempanahi71@stu.um.ac.ir No 1. Department of Water Science Engineering, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد K. Esmaili کاظم اسماعیلی esmaili@um.ac.ir Yes 1. Department of Water Science Engineering, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. 1. گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد