fa آنالیز آماری آلودگی فلزات سنگین در گرد و غبار اتمسفری استان کرمانشاه عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong>فلزات سنگین موجود در گرد و غبار هوا قادرند مستقیماً از طریق بلع و تنفس وارد بدن انسان شوند و یا از طریق ریزش‌های جوی به سطح زمین برسند و پس از آلودگی منابع آب و خاک و ورود به ساختار گیاهان از طریق آب و غذا وارد بدن شوند. هدف از این تحقیق، بررسی غلظت فلزات سنگین و شناسایی منابع احتمالی آن در گرد و غبار استان کرمانشاه بود. 49 نمونه گرد و غبار از شهرستان‌های کرمانشاه، سنقر، گیلان‌غرب، قصرشیرین، صحنه، سرپل‌ذهاب، کنگاور، پاوه و جوانرود طی فصل بهار 1392 جمع‌آوری شد. غلظت فلزات روی، مس، نیکل، کروم، منگنز و آهن بعد از عصاره‌گیری با ترکیب اسید کلریدریک و اسید نیتریک غلیظ (نسبت 3:1) تعیین شد. میانگین غلظت روی، مس، نیکل، کروم، منگنز و آهن به‌ترتیب 3/182، 6/48، 3/115، 9/73، 1/428 و 23161 میلی‌گرم در کیلوگرم بود. برای شناسایی آلاینده‌های گرد و غبار با منشأ احتمالی انسانی و طبیعی از آنالیزهای&nbsp; همبستگی، مؤلفه‌های اصلی و خوشه‌ای و برای شناسایی اثرات احتمالی فعالیت‌های انسانی بر غلظت فلزات سنگین از فاکتور غنی‌سازی استفاده شد. نتایج نشان داد که غلظت فلزات در گرد و غبار به‌جز برای آهن و منگنز در مقایسه با خاک‌های جهان بالاتر بود. روی، مس، نیکل و کروم عمدتاً منشأ انسانی و آهن و منگنز منشأ طبیعی دارند. روی و مس عمدتاً از منابع ترافیکی و تا حدودی از منابع صنعتی و نیکل و کروم از منابع صنعتی، فرآیندهای احتراق همراه با منابع ترافیکی مشتق شده‌اند. همچنین نتایج فاکتور غنی‌سازی نشان داد که غنی‌سازی برای منگنز و کروم متوسط و برای روی، مس و نیکل قابل‌ توجه بود. با توجه به نتایج مطالعه، شناسایی و کنترل منابع آلاینده‌هایی چون فلزات سنگین در گرد و غبار به‌منظور پیشگیری از آلودگی ناشی از آنها نیازمند توجه بیشتر می‌باشد.</strong></p> <p>Heavy metals in dust can directly enter to the human body through ingestion and inhalation. They can pollute the water and soil resources via atmospheric precipitation and accumulate in the plant tissues and then enter human body through water and food. This research aimed to study the heavy metals concentration in dust in Kermanshah province and to identify their sources. 49 samples of dust were collected in the cities of Kermanshah, Songhor, Gilangharb, Ghasre-Shirin, Sahneh, Sarpolzahab, Kangavar, Paveh and Javanrood during the spring 2013. The concentration of Zn, Cu, Ni, Cr, Mn and Fe were determined using an atomic absorption spectrometer following the sample extraction with a mixture of HCL and HNO₃ (3:1 ratio). The average concentrations of Zn, Cu, Ni, Cr, Mn and Fe were 182.3, 48.6, 115.3, 73.9, 428.1 and 23161 mg kg^-1, respectively. Correlation, cluster and principal component analyses were used to identify probable natural and anthropogenic sources of contaminants, and the enrichment factor was used to identify probable effects of human activity on the concentration of heavy metals. The results indicated that metal concentrations, except for Fe and Mn, were higher in comparison with the world soils. Zn, Cu, Ni and Cr are mainly of anthropogenic origin, while Fe and Mn are mainly of natural origin. Zn and Cu are mainly of traffic sources and partly of industrial sources, and Ni and Cr are mainly derived from industrial sources, combustion processes, combined with traffic sources. The analysis of EF revealed moderate enrichment for Mn and Cr, and significant enrichment for Zn, Cu and Ni. Based on the results of this study, more attention should be paid to identifying and controlling the sources of contaminants such as heavy metals in dust in order to prevent their associated pollution.</p> آلاینده, آنالیز چند‌متغیره, فلزات سنگین, کرمانشاه, گرد و غبار Dust, Heavy metals, Kermanshah, Multivariate analysis, Pollutant. 29 43 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-203&slc_lang=fa&sid=1 Sh. Ahmadi Doabi شهاب احمدی دوآبی shahab.ahmadi@ag.iut.ac.ir Yes 1. Dept. of Soil Sci., College of Agric., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Afyuni مجید افیونی No 1. Dept. of Soil Sci., College of Agric., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان H. Khademi حسین خادمی No 1. Dept. of Soil Sci., College of Agric., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Karami مهین کرمی No 2. Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Razi Univ. of Kermanshah, Kermanshah, Iran. 2. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه