fa تعیین عوامل مؤثر بر کارایی مصرف آب لوبیا (Phaseolus vulgaris L.)، کنجد (Sesamum indicum L.) و ذرت (Zea mays L.) در پاسخ به کاربرد اسیدهیومیک و کم‌آبیاری عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">تحلیل عاملی یکی از تکنیک&lrm;های آماری چند متغیره است که بین متغیرهای به ظاهر بی&lrm;ارتباط، رابطه برقرار کرده و محقق را در یافتن دلایل پنهان وقوع یک رخداد یاری می&lrm;کند. به&lrm;منظور بررسی اثر مقادیر مختلف آبیاری و محلول&lrm;پاشی اسیدهیومیک و تعیین عامل&lrm;های مؤثر بر کارایی مصرف آب کنجد، ذرت و لوبیا، آزمایشی در سال زراعی 94- 1393 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه فردوسی مشهد به&lrm;صورت کرت&lrm;های خرد شده در قالب طرح پایه&lrm; بلوک&lrm; کامل تصادفی به تفکیک برای سه گیاه کنجد، ذرت و لوبیا با سه تکرار انجام شد. </span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">سطوح آبیاری (50 و 100 درصد نیاز آبی گیاهان مورد مطالعه) در کرت‌های اصلی و کاربرد (شش کیلوگرم در هکتار) و عدم کاربرد اسیدهیومیک در کرت&shy;های فرعی قرار گرفتند.</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> نتایج آزمایش نشان داد که در کنجد، بیشترین عملکرد دانه و ماده&lrm; خشک در تیمار 100 درصد نیاز آبی و محلول&lrm;پاشی اسیدهیومیک به‌دست آمد. در ذرت، محلول&lrm;پاشی اسیدهیومیک در شرایط تأمین 50 درصد نیاز آبی منجر به تولید بیشترین وزن دانه در بوته، ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ و پ‌هاش خاک شد. بیشترین وزن دانه در بوته، ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول و میزان فسفر خاک در زراعت لوبیا در تیمار 100 درصد نیاز آبی و محلول&lrm;پاشی اسیدهیومیک به‌دست آمد. نتایج تجزیه&lrm; عاملی نشان داد که در کنجد متغیرهای عملکرد دانه، عملکرد ماده&lrm; خشک، وزن دانه در بوته، ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول، فسفر و کارایی مصرف آب در عامل اول و متغیرهای نیتروژن خاک، پ‌هاش و شوری خاک در عامل دوم قرار گرفتند. در ذرت، عملکرد دانه با متغیرهای عملکرد ماده خشک، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول، فسفر، شوری و پ‌هاش خاک و کارایی مصرف آب و در لوبیا، با متغیر کارایی مصرف آب روی یک عامل قرار گرفت. به‌طورکلی، یافته&lrm;های این پژوهش نشان داد که شناسایی متغیرهای تأثیرگذار در هر عامل و نامگذاری منطقی آن با توجه به دانش اکوفیزیولوژیکی گیاه زراعی می‌تواند زمینه‌ساز مدیریت مستقیم متغیرهای مؤثر در آن عامل در جهت بهبود کارایی مصرف آب باشد</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">.</span></span></strong><strong><span style="font-family:b lotus;"></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Factor analysis is one of the multivariate statistical techniques that considers the interrelationships between apparently irrelevant variables and helps researchers to find the hidden reasons for the occurrence of an event. In order to evaluate the effects of different irrigation levels and humic acid foliar application and identify the factors affecting water use efficiencies of sesame (<em>Sesamum indicum</em> L.), maize (<em>Zea mays</em> L.) and common bean (<em>Phaseolus vulgaris</em> L.), a split plots experiment based on RCBD design with three replications was conducted during the 2014-15 growing season, at the Research Farm of Ferdowsi University of Mashhad, Iran. Irrigation levels (50 and 100% of water requirement) and foliar application and non-application of humic acid were assigned to main and sub plots, respectively. The results showed that in sesame, the highest seed yield and biological yield were obtained from 100% of water requirement and humic acid spraying treatment. In maize, humic acid spraying under condition of supplying 50% of water requirement increased seed weight per plant, plant height, and leaf area index and soil pH In bean, the highest seed weight per plant, plant height, leaf area index, crop growth rate and soil phosphorous content were observed in the treatment of 100% of water requirement and humic acid spraying. Factor analysis results also showed that in sesame, the variables of seed yield, biological yield, seed weight per plant, plant height, leaf area index, crop growth rate, soil phosphorous and water use efficiency were assigned to the first factor and the variables of soil nitrogen, soil pH and EC were assigned to the second one. In maize, seed yield was assigned in the same group with the variables of biological yield, leaf area index, crop growth rate, soil phosphorous, EC and pH and water use efficiency; in bean, this was with the variables of seed yield and water use efficiency. In general, the research results revealed that identifying the effective variables in each factor and those logical nominations according to Eco physiological knowledge can lead to the direct management of effective variables with regard to associated factor, thereby leading to water efficiency improvement.</div> : بار عاملی, خشکی, سرعت رشد محصول, نیاز آبی Crop Growth Rate, Drought, Factor Loading, Factor Analysis, Water Requirement 373 394 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3545-1&slc_lang=fa&sid=1 M. Jahan محسن جهان Jahan@um.ac.ir Yes 1. Department of Agrotechnology, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. 1. گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد B. Amiri بهزاد امیری dr.amiri.ug@gmail.com No 2. Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, University of Gonabad, Gonabad, Iran. 2. گروه مهندسی تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، مجتمع آموزش عالی گناباد