fa ارزیابی تأثیر برخی عوامل محیطی بر میزان انحلال گچ در خاک‌های گچی عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">خاک‌های گچی از جمله خاک‌های مشکل‌آفرین است که در اثر تماس با آب و انحلال، تهدیدی برای انواع سازه‌های عمرانی به‌ویژه سازه‌های آبی محسوب می‌شوند. عوامل متعددی بر میزان و شدت انحلال ذرات گچ تأثیر دارند. نوع گچ، بافت خاک، میزان گچ موجود در خاک، شیب هیدرولیکی و دمای محیط و آب جاری از محیط خاک گچی، از جمله مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت و کمیت انحلال است. در این پژوهش، اثر عوامل محیطی شامل شیب هیدرولیکی و دمای آب در میزان انحلال گچ مورد بررسی قرار گرفته است. بدین‌منظور ابتدا نمونه‌های خاک گچی به‌طور مصنوعی و با افزودن مقادیر مختلفی از سنگ گچ طبیعی شامل صفر‌، 5‌، 10‌، 20 و 30 درصد وزنی به یک خاک با بافت رسی تهیه و سپس هریک از نمونه‌های خاک گچی تحت شیب‌های هیدرولیکی مختلف شامل 5/0، 1، 2، 5 و 10 آبشویی شدند. نتایج آزمایش‌های انجام شده، نشان داد با افزایش درصد گچ، میزان انحلال خاک نیز افزایش می‌یابد. همچنین شدت آبشویی یعنی نسبت مقدار گچ خارج شده از خاک به‌مقدار گچ اولیه موجود در خاک، با افزایش درصد گچ خاک کاهش می‌یابد. علاوه</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:14.0pt;">‌</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بر این، با افزایش شیب هیدرولیکی، سرعت خروج آب و در نتیجه مقدار آب خارج شده از محیط خاک گچی در مدت زمان معین افزایش یافته و میزان گچ بیشتری از محیط خارج می‌شود. همچنین، مقدار دما تأثیر مستقیمی بر میزان انحلال دارد، به‌طوری‌که با افزایش دما میزان انحلال در دمای 50 درجه سانتی‌گراد، 5/2 برابر میزان انحلال در دمای 5 درجه سانتی‌گراد و 6/1 برابر میزان انحلال در دمای 20 درجه سانتی‌گراد است.</span></span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">Gypsiferous soils are one of the problematic soils which, due to solubility and contact with water, are a threat to various civil structures, especially water structures. Various factors affect the rate and amount of gypsum particles solubility. Gypsum types, the soil texture, the amount of gypsum in soil, the hydraulic gradient, and temperature and flowing water from gypsum soil are the major factors affecting the quality and quantity of the gypsum solution. In this research, the effects of some peripheral conditions including water temperature and hydraulic gradient on the solubility of gypsum soils were studied. To this aim, samples of gypsum soils were provided artificially by adding various rates of the natural gypsum rock including 0, 5, 10, 20 and 30 percent by weight of clay soil. Then, all gypsum soils were leached under five hydraulic gradients levels including 0.5, 1, 2, 5 and 10. The results indicated that the rate of Gypsum in the soil had a direct effect on the rate of solution in a way that by increasing the percent of Gypsum, the rate of solubility was increased. Also, the rate of leaching (the rate of the derived Gypsum from soil to the primary rate of Gypsum) was decreased by increasing the rate of Gypsum. In addition, by increasing hydraulic gradient, the speed of water and its amount in soil environment within a specified time were raised; further the rate of gypsum was increased too. Also, it was found that the rate of the solubility was increased directly by the temperature. The solubility rate of the gypsum soil at 50 C⁰ was found to be 2.5 and 1.6 times greater than that of the soil at 5 and 20 C⁰, respectively.</div> خاک گچی, سرعت انحلال, شیب هیدرولیکی و دما Gypsiferous soil, solubility rate, hydraulic gradient, temperature. 1 13 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1515-3&slc_lang=fa&sid=1 N. Abbasi نادر عباسی nader_iaeri@yahoo.com Yes 1. Agric. Eng. Res. Institute, Agric. Res., Education and Extension Organiz., AREEO, Karaj, Iran. 1. مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج A. A. Afsharian علی عباس افشاریان ali_afshar49@yahoo.com No 2. Ilam Regional Water Authority, Ilam, Iran. 2. شرکت سهامی آب و فاضلاب، استان ایلام