fa تأثیر فعالیت کرم ورمی‌کمپوست Eisenia foetida و بقایای آلی مختلف بر برخی خواص شیمیایی خاک و شاخص‌های رشد گیاه ذرت عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p><strong>کرم‌های</strong> <strong>خاکی</strong> <strong>به‌دلیل</strong> <strong>نقش</strong> <strong>اساسی</strong> <strong>در</strong> <strong>بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک، مهم‌ترین</strong> <strong>جزء</strong> <strong>فون</strong> <strong>خاک</strong> <strong>محسوب</strong> <strong>می‌شوند. به‌منظور بررسی تأثیر کرم‌های‌ خاکی بر برخی از خواص شیمیایی خاک و شاخص‌های رشد گیاه، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در شرایط گلخانه‌ای به‌مدت 140 روز اجرا گردید. فاکتور اول شامل حضور یا عدم حضور کرم‌های خاکی (</strong><strong><span dir="ltr"><em>Eisenia foetid</em></span></strong><strong><span dir="ltr">a</span></strong><strong>)، فاکتور دوم مواد آلی مختلف شامل شاهد (بدون مواد آلی)، کمپوست ضایعات هرس سیب و انگور، کاه‌ و‌کلش گندم، ضایعات عرقیات گیاهی و هرس درختان سیب و انگور و فاکتور سوم شامل حضور یا عدم حضور گیاه ذرت (برای بررسی خواص منطقه ریزوسفر) بود. در پایان دوره رشد، برخی خصوصیات شیمیایی خاک شامل مقادیر نیتروژن کل، کربن آلی، آمونیوم و نیترات و شاخص‌های رشد گیاه اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که کاربرد موادآلی و کرم‌خاکی تأثیر معنی‌داری بر خصوصیات شیمیایی اندازه‌گیری شده داشت. کمپوست ضایعات هرس</strong> <strong>(</strong><strong><span dir="ltr">PWC</span></strong><strong>) در مقایسه با سایر بقایای آلی بیشترین تأثیر را در مقدار آمونیوم و نیترات داشت، به‌طوری که میزان این عناصر را به‌ترتیب 7/1 و 3/3 برابر در مقایسه با تیمار بدون مواد آلی (شاهد) افزایش داد. همچنین در تیمار کمپوست ضایعات هرس (</strong><strong><span dir="ltr">PWC</span></strong><strong>)، مقدار کربن آلی در خاک ریزوسفر نسبت به‌غیر ریزوسفر از 9/0 به 32/1 درصد افزایش نشان داد. حضور کرم‌های خاکی شاخص‌های رشد گیاه از جمله اندام هوایی و وزن خشک ریشه گیاه را به‌ترتیب 34 و 30 درصد نسبت به‌شرایط بدون کرم‌های‌ خاکی افزایش داد. مقادیر آمونیوم و نیترات خاک در شرایط حضور کرم ‌خاکی به‌ترتیب 32 و 49 درصد افزایش نشان داد</strong><strong><span dir="ltr">.</span></strong><strong> به‌طور کلی استفاده از مواد آلی مختلف با تلقیح کرم‌خاکی نتایج مطلوب‌تری نسبت به شرایط عدم حضور کرم خاکی به‌همراه داشت.</strong></p> <p>Earthworms are an important component of soil fauna because of their fundamental impact on soil physical, chemical and biological properties.<a name="OLE_LINK170"></a> To evaluate the effects of earthworms on some soil chemical properties as well as <a name="OLE_LINK172"></a><a name="OLE_LINK171">plant growth indicators</a>, an experiment was carried out in a completely randomized design in greenhouse conditions. The first factor involved the presence or <a name="OLE_LINK177"></a><a name="OLE_LINK176">absence of earthworms </a>(<em>Eisenia foetida</em>), the second factor was different organic matter including control (no organic materials),<a name="OLE_LINK147"></a><a name="OLE_LINK146"> pruning waste compost</a> of apple and grape (PWC), wheat straw (WS), Herbal extracts waste (HE), pruning waste (PW) and the third factor was the presence or absence of corn plant for evaluating rhizosphere soil. At the end of growing period, some soil chemical properties including total nitrogen, organic carbon, ammonium, nitrate and plant growth indicators were measured. The results showed that application of organic matter and earthworm inoculation had significant effects on soil chemical properties. The pruning waste compost (PWC) treatment showed the largest impact on ammonium and nitrate content (1.7 and 3.3 times compared to control treatment, respectively). In pruning waste compost (PWC) treatment, organic carbon amount in rhizospheric soil increased from 0.9 at non-rhizosphere to 1.32 %. The presence of earthworm improved plant growth parameters including shoot and root dry weight by 34% and 30%, respectively, compared to earthworm absence condition. Soil ammonium and nitrate contents at earthworm presence increased 32% and 49%, respectively. Therefore, application of organic matter with earthworm inoculation had better results in comparison with no earthworm inoculation.</p> کرم ورمی‌کمپوست, مواد آلی, نیتروژن خاک, شاخص‌های رشد compost worm, organic matter, soil nitrogen, growth indicators. 113 123 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-155&slc_lang=fa&sid=1 MH. Rasouli-Sadaghiani میرحسن رسولی صدقیانی m.rsadaghiani@urmia.ac.ir Yes 1. Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه S. Ejlali سارا اجلالی No 1. Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه S. Ashrafi Saeidlou ساناز اشرفی سعیدلو No 1. Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. 1. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه