fa تأثیر ورمی‌کمپوست و دو گونه زئولیت (فیروزکوه و سمنان) بر سینتیک تثبیت نیکل در دو نوع خاک آهکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>مطالعه حاضر برای ارزیابی اثر ورمی‌کمپوست و زئولیت بر سینتیک تثبیت نیکل انجام شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل شامل دو سطح ورمی‌کمپوست (صفر و 2% وزنی)، سه سطح زئولیت (صفر، 4% وزنی زئولیت فیروزکوه و زئولیت سمنان) و بافت خاک (رسی و لوم‌شنی) در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار بود. خاک‌ها با سطوح 50 و 100 میلی‌گرم نیکل در کیلوگرم تیمار شدند. در زمان‌های 5، 10، 20، 30، 60 و 90 روز مقدار نیکل قابل عصاره‌گیری با DTPA اندازه‌گیری شد. در خاک بافت شنی میزان تحرک نیکل و باقیماندن نیکل در شکل قابل جذب بیشتر از خاک رسی بود. حضور ورمی‌کمپوست در خاک لوم‌شنی، نیکل قابل جذب را به‌ شکل معنی‌داری در تمام زمان‌ها افزایش داد. حضور زئولیت بر تثبیت نیکل اثر معنی‌دار نداشت. روند کاهش قابلیت جذب نیکل در زمان‌های مورد مطالعه از دو مرحله نسبتاً سریع و آهسته تشکیل شده ‌است. در مرحله اول که تا روز 30 ادامه یافت شیب آهنگ تثبیت نیکل زیاد بود اما در ادامه از شدت آهنگ تثبیت نیکل به‌شدت کاسته شد. داده‌های تغییرات نیکل قابل جذب در طی زمان برازش قابل قبولی با معادلات الوویچ ساده و تابع نمایی نشان دادند. به‌نظر می‌رسد که حضور ورمی‌کمپوست در خاک‌های بافت سبک، اثر بیشتری بر عدم تثبیت نیکل و باقی‌ماندن نیکل در شکل قابل جذب داشته ‌باشد. از سوی دیگر به‌نظر می‌رسد که در خاک‌های آهکی زئولیت اثر چندانی بر تثبیت نیکل ندارد.</p> <p>Current study conducted to evaluate the effects of vermicompost and zeolite on the kinetics of nickel (Ni) fixation. Treatments consisted of a factorial combination of two vermicompost levels (zero and 2 w/w percent), three zeolite levels (zero and 4 w/w percent of zeolite of Firoozkoh, and Semnan) and two soil textures (clay and sandy loam) in three replications. All treatments were spiked with 50 or 100 mg Ni kg-1. DTPA extractable Ni was determined after 5, 10, 20, 30, 60 and 90 days. Ni availability was higher in sandy loam texture. Vermicompost application increased Ni availability in sandy loam texture in all the designated times. Zeolite application had no significant effect on Ni availability. The trend of Ni availability decrease was composed of two distinct stages with high and low Ni fixation rates. In the first step which continued up to 30 d, the available Ni fixation rate was high and then decreased sharply. Ni fixation data was suitably prescribed using simple Elovich and exponential equations. It seems that vermicompost has a greater effect to prevents Ni fixation and to retain it in available form in light texture soils. On the other hand, it seems that zeolite does not have any considerable effect on Ni fixation in calcareous soils.</p> تثبیت, زئولیت, نیکل, ورمی‌کمپوست Fixation, Zeolite, Nickel, Vermicompost. 253 264 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-102&slc_lang=fa&sid=1 S. Falahati سمانه فلاحتی No Dept. of Soil Sci. group, College of Agric., Yasouj Univ., Yasouj, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج E. Adhami ابراهیم ادهمی eadhami@gmail.com Yes Dept. of Soil Sci. group, College of Agric., Yasouj Univ., Yasouj, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج