fa تأثیر جهت و موقعیت دامنه بر میزان کربن آلی، نیتروژن کل و فسفر قابل جذب در خاک جنگل (مطالعه موردی: تنگ دالاب استان ایلام) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>خاک از مهم‌ترین اجزای تشکیل‌ دهنده جنگل‌ است و شناسایی خاک، تعیین قابلیت و استعداد آن اولین گام برای اعمال مدیریت بهتر به‌شمار می‌رود. این‌ مطالعه جهت یافتن ارتباط بین جهت دامنه و موقعیت آن بر سه عنصر کربن‌آلی، نیتروژن و فسفر خاک انجام گردید. نمونه‌برداری از خاک در منطقه تنگ دالاب واقع در استان ایلام که جزئی از زاگرس جنوبی است، در دو دامنه شمالی و جنوبی و در توده بلوط ایرانی انجام‌ شد. در هر دامنه، سه ترانسکت ارتفاعی پیاده‌ شد. 60 نمونه در طول دامنه به فواصل 50 متر از یکدیگر برداشت گردید. بعد از آنالیز نرمال ‌بودن داده‌ها، مقایسه میانگین‌ها با ‌استفاده‌ از آزمون دانکن در سطح احتمال 5% انجام شد. اثر جهت دامنه بر میزان کربن آلی و نیتروژن کل معنی‌دار می‌باشد. موقعیت دامنه بر‌ میزان هر سه عنصر تأثیرگذار بوده‌ است. با حرکت از بالای دامنه به‌ طرف پایین دامنه بر غلظت عناصر غذایی در خاک اضافه گردید. بیشترین مقدار کربن در پائین دامنه شمالی 84/5 درصد و کمترین آن در پائین دامنه جنوبی 31/3 درصد، بیشترین مقدار نیتروژن در وسط دامنه شمالی 58/0 درصد و کمترین آن در وسط دامنه جنوبی 24/0 درصد و بیشترین مقدار فسفر در پائین دامنه شمالی 19/108 میلی‌گرم در کیلوگرم و کمترین آن در بالا دامنه شمالی 83/37 میلی‌گرم در کیلوگرم اندازه‌گیری ‌شد. نتیجه کلی حاصل از این ‌مطالعه تأیید می‌کند که عناصر غذایی در دامنه شمالی بیشتر از دامنه جنوبی بوده همچنین با حرکت از بالای دامنه به پایین دامنه بر غلظت عناصر در خاک افزوده ‌می‌شود.</p> <p>Soil is one of the most important components in forests and distinguishing soil types and soil capability are first steps in forest management. The main aim of this study was to determine relationship between slope aspect and position, and chemical properties of the soil. Soil sampling was done in Tang-e-Dalab in Ilam province which is a part of southern Zagros. Samples were collected in both northern and southern slopes of oak stand (Quercus brantii). In each slope, three transects 50m apart were sampled. Overall number of samples was 60. After data normalization, the means were compared by Duncan test. Slope aspects influenced organic carbon and total nitrogen of soil. These parameters were higher in northern slope than southern one. Slope position showed a significant effect on C, N and P. Also, concentration of C, N and P were increased by moving down the position. Most amounts of C, N and P were 5.84%, 0.58% and 108.19 mg/kg in bottom, middle and bottom of northern aspect, respectively. The least amounts of C, N and P were 3.31%, 0.24% and 37.83 mg/kg in bottom, middle of southern aspect and top of northern aspect, respectively. The results of this study confirmed that nutrient concentration in northern slope was more than southern slope and nutrient concentration in soil was increased by moving downward.</p> عناصر غذایی خاک, جهت و موقعیت دامنه, بلوط ایرانی, تنگ دالاب ایلام, زاگرس جنوبی Soil nutrient, Position and Slope aspect, Persian oak, Tang-e-Dalab Ilam, Southern Zagros. 109 117 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-90&slc_lang=fa&sid=1 M. Karamian مهناز کرمیان No Dept. of Forestry, Natur. Resour. College, Univ. of Kurdistan, Sanandaj, Kurdistan, Iran. گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان V. Hosseini وحید حسینی V.Hosseini@uok.ac.ir Yes Dept. of Forestry, Natur. Resour. College, Univ. of Kurdistan, Sanandaj, Kurdistan, Iran. گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان