fa ارزیابی پایداری ساختمان خاک به‌روش الک تر در برخی از مکان‌های مرتعی استان اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>پایداری خاکدانه‌های خاک به‌عنوان یک شاخص کلیدی برای ارزیابی کیفیت و سلامت خاک مراتع درنظر گرفته می‌شود. بسیاری از عوامل و ویژگی‌ها مانند بافت، کربن آلی، آهک، نسبت جذب سدیم و رسانایی الکتریکی خاک بر پایداری خاکدانه‌های خاک مؤثرند. تأثیر این فاکتورها بر پایداری خاکدانه‌ها در 71 نمونه خاک در چهار منطقه (2 منطقه در مناطق نیمه‌خشک و 2 منطقه در مناطق خشک) از استان اصفهان بررسی شد. پایداری خاکدانه‌ها به‌روش الک تر اندازه‌گیری شد. برای بهینه‌سازی شرایط آزمایش برای خاک‌های مورد بررسی، سه زمان الک‌کردن (5، 10 و 15 دقیقه) به‌منظور اعمال تنش‌های هیدرومکانیکی متفاوت در آب استفاده شد و اثر آنها بر پایداری خاکدانه‌های 10 خاک انتخابی از بین خاک‌های مورد بررسی ارزیابی شد. پایداری خاکدانه‌ها با استفاده از شاخص‌های میانگین وزنی قطر (MWD) و میانگین هندسی قطر (GMD) خاکدانه‌ها محاسبه شد. پایداری خاکدانه‌ها در همه زمان‌های الک‌کردن با یکدیگر تفاوت معنی‌داری در سطح 1/0 درصد با یکدیگر نشان دادند. زمان 10 دقیقه الک‌کردن خاکدانه‌ها برای ارزیابی پایداری ساختمان خاک در این مناطق مناسب‌تر بود، زیرا در این زمان اختلاف بین پایداری ساختمانی خاک‌ها بهتر مشخص شد. از میان ویژگی‌های ذاتی خاک، مقدار کربن آلی بیشترین نقش را در پایداری خاکدانه‌های خاک در همه‌ی مناطق داشت. علاوه بر مقدار کربن آلی، رسانایی الکتریکی خاک در پایداری خاکدانه‌ها در مراتع مناطق استپی که شرایط خشک‌تری دارند، اهمیت بیش‌تری داشت. در مقایسه با توزیع نرمال و شاخص MWD، توزیع لوگ-نرمال و شاخص GMD بهتر توانستند توزیع اندازه خاکدانه‌ها را در مناطق مورد بررسی استان اصفهان نشان دهند. بنابراین ارزیابی و پایش پایداری خاکدانه‌ها و مقدار کربن آلی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در خصوص روند تغییرات مثبت و منفی عملکرد مراتع در نتیجه انجام روش‌های مدیریتی فراهم نماید.</p> <p>Soil aggregate stability is considered as a key indicator of soil quality and health assessments in rangelands. Many factors and properties such as soil texture, organic carbon, calcium carbonate, sodium adsorption ratio, and electrical conductivity might affect soil aggregate stability. The effects of these factors on aggregate stability of 71 soil samples collected from 4 rangeland sites (2 in semi-arid and 2 in arid lands) in Isfahan province were investigated. Aggregate stability was measured using the wet-sieving method. To optimize the trial conditions for the investigated soils, three shaking times (5, 10 and 15 minutes) were used to impose different hydromechanical stresses on the aggregates of ten soils selected out of the studied soils. The structural stability was assessed using mean weight diameter (MWD) and geometric mean diameter (GMD) of the water-stable aggregates. Significant differences of MWD were observed between the shaking times. The 10-min shaking was selected as best for structural stability assessment in the studied regions because it resulted in better differentiation of soils on the basis of structural stability. Among the intrinsic properties, soil organic carbon content had the most important role in aggregate stability in all zones. However, electrical conductivity (in addition to organic carbon content) had an important role in aggregate stability in the arid rangelands. Log-normal distribution and GMD could represent better the aggregate size distribution when compared with normal distribution and MWD in the studied regions. Overall, wet-sieving method with shaking time of 10 min is suggested to assess the soil structural stability in rangelands of Isfahan province. Therefore, soil aggregate stability and the factors affecting this vital indicator can be used efficiently for assessing and monitoring management effectiveness and rangeland functionality trend.</p> پایداری ساختمان, میانگین وزنی قطر, میانگین هندسی قطر, کربن آلی, رسانایی الکتریکی, استان اصفهان Soil structural stability, Mean weight diameter, Geometric mean diameter, Organic carbon, Electrical conductivity, Isfahan province. 121 133 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-62&slc_lang=fa&sid=1 M. Mollaei مائده ملائی‌رنانی mollaei_2008@yahoo.com Yes Dept. of Range and Watershd Manage. College of Natur. Res., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان H. Bashari حسین بشری No Dept. of Range and Watershd Manage. College of Natur. Res., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Basiri مهدی بصیری No Dept. of Range and Watershd Manage. College of Natur. Res., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. R. Mosaddeghi محمد‌رضا مصدقی No Dept .of Soil Sci., College of Agric., Isf. Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان