fa ارزیابی کیفیت خاک در کاربری‌های مختلف زمین با استفاده از روش‌های آماری چند متغیره عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>این بررسی به‌منظور بررسی اثر کاربری‌های مختلف اراضی بر برخی شاخص‌های کیفیت خاک با استفاده از روش‌های آماری چند متغیره انجام گردید. در جنگل‌های زاگرس واقع در شهرستان مریوان از سه کاربری جنگل، مرتع و زراعی و در دو عمق 25-0 و 50-25 سانتی‌متر نمونه برداری صورت گرفت. ویژگی‌های pH، هدایت الکتریکی، مقدار شن، سیلت، رس، آهک و پایداری خاکدانه‌ها و هم‌چنین کربن آلی در خاکدانه‌های پایدار اندازه‌گیری شد و روش‌های تجزیه عامل‌های اصلی، تحلیل خوشه‌ای و تجزیه به توابع تفکیک جهت ارزیابی کیفیت خاک استفاده گردید. متغیر‌های مورد بررسی در پنج عامل قرار ‌گرفتند. مهم‌ترین عامل‌ها مربوط به کربن آلی و شاخص‌های پایداری خاکدانه‌ای بود. توزیع شماتیک عامل‌ها و تحلیل خوشه‌ای این نتایج را تأیید کردند. با تغییر کاربری، عامل‌های کربن آلی خاکدانه‌ای و پایداری خاکدانه‌ها و در نتیجه شاخص‌های پایداری بیشترین حساسیت را نشان می‌دهند. تغییرات این ویژگی‌ها در کاربری جنگل و مرتع تقریباً مشابه بودند ولی کاربری زراعی در مقابل دو کاربری دیگر تغییرات متفاوتی را نشان داد. تبدیل کاربری جنگل به زراعی منجر به کاهش کربن خاکدانه‌ای و خاکدانه‌های پایدار و هم‌چنین افزایش واکنش خاک گردیده است. روش‌های چند متغیره در ترکیب ویژگی‌های خاک و تعیین شاخص‌های مختلف و ارزیابی کیفیت خاک کارایی بیشتری داشتند.</p> <p>The aim of the study was to investigate the effects of land use on soil quality parameters using multivariate statistical analysis. Soil samples (0-25 and 25-50 cm depths) were taken from three land uses in forest area of Marivan including forest, rangeland, and cultivated land. Soil characteristics of pH, EC, sand, silt, clay and CaCO3 content, water-stable aggregates and their organic carbon content were measured. Principal component, cluster and discriminant analyses were used to evaluate the soil quality. Principal component analysis classified soil properties into five factors. The most important factors were soil aggregates organic carbon content and aggregate stability indices. Schematic distribution of factors and also cluster analysis showed the same pattern. Soil aggregates organic carbon content, water-stable aggregates and aggregate stability indices were the most sensitive factors to land use changes. These soil properties and factors had the same pattern in forest and rangeland, but significantly reduced in the cultivated land use. Land use change from forest to cultivated land resulted in significant decrease of aggregates organic carbon content, water-stable aggregates and also an increase of pH. The results showed the usefulness of multivariate statistical methods for integration of the soil properties and determination of different soil quality indices.</p> کاربری زمین, تجزیه عامل‌های اصلی, تحلیل خوشه‌ای, توابع تفکیک, خاکدانه‌ها, کربن آلی خاکدانه‌ها Land use, Principal component analysis, Cluster analysis, Discriminant analysis, Soil aggregates, Aggregate organic carbon. 101 111 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-60&slc_lang=fa&sid=1 W. Zarei وریا زارعی No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Bu-Ali Sina Univ., Hamedan, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان M. Sheklabadi محسن شکل‌آبادی sheklabadi@basu.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., College of Agric., Bu-Ali Sina Univ., Hamedan, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان