fa مطالعه اثرات تغییر کاربری اراضی بر میزان کربن‌آلی و سایر ویژگی‌های خاک‌های ورتی‌سول (مطالعه موردی دشت بیله‌ور استان کرمانشاه) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>کاهش کیفیت و قدرت باروری خاک ناشی از هدررفت کربن‌آلی از مهم‌ترین پیامدهای تغییر کاربری اراضی است، که اثرات جبران‌ناپذیری را بر خاک به جای می‌گذارد. به‌منظور بررسی اثر تغییر کاربری اراضی بر میزان کربن‌آلی خاک در خاک‌های ورتی‌سول، سری سرتیپ‌آباد به وسعت 1850 هکتار در جنوب دشت بیله‌ور با استفاده از طرح پایه کاملاً تصادفی در قالب آزمایش فاکتوریل با 10 تکرار در دو کاربری زراعی و مرتع مورد مطالعه قرار گرفت و برخی از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک در دو کاربری با هم مقایسه شدند. نتایج مطالعات نشان داد که کربن‌آلی خاک در افق‌های سطحی در کاربری مرتع بیشتر از کاربری زراعی بوده و به تبع آن میزان کربن ترسیب‌شده نیز در کاربری مرتع بیشتر می‌باشد، در افق‌های پایینی اختلاف معنی‌داری در میزان کربن‌آلی خاک در دو کاربری مشاهده نشد، در اثر تغییر کاربری اراضی از مراتع به زمین‌های زراعی میزان جرم مخصوص ظاهری، نیتروژن، اسیدیته و هدایت الکتریکی خاک به‌طور چشمگیری افزایش و درصد کربن‌آلی خاک کاهش می‌یابد. فرایند فعال پدوتوربیشن، میزان رس (بالای 50 درصد)، خاکدانه‌های کوچک فراوان و ساختمان پایدار از جمله عوامل مهم در ذخیره کربن‌آلی در خاک‌های ورتی‌سول بوده که می‌توانند اثرات تغییر ‌کاربری اراضی را بر میزان کربن‌آلی خاک کاهش دهند. به‌طورکلی می‌توان گفت که تغییر کاربری اراضی نه‌تنها می‌تواند لطمه شدیدی بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک بر جای بگذارد بلکه با هدررفت کربن و تصاعد بیشتر گازهای گلخانه‌ای حیات کره زمین را نیز به مخاطره می‌اندازد.</p> <p>Reduction of quality and soil productivity due to organic carbon losses is one of the most important consequences of land use changes, that creates irreparable effects on the soil. To evaluate the land use effect on the amount of soil organic carbon in Vertisols, Sartip Abad series with extent of 1850 hectare in south of Bilehvar area in Kermanshah province was studied by using the completely randomized block design in factorial experiment with 10 repeats in farmland and grassland, some soil physical and chemical properties in two Lands compared with each other. The results showed that the soil organic carbon in surface horizons of grassland has been more than farmland and accordingly increase the amount of sequestrated carbon in grassland. No significant differences were found in the amount of soil organic carbon in lower horizons of two lands. Due to land use change from grassland to farmland, noticeably increase in Bulk density, Nitrogen, Acidity, soil Electrical Conductivity and decrease the organic carbon percent and the soil organic material. Pedutorbation, clay amount (higher of 50%), numerous small subsoil, and stable structure are the important factors in saving the organic carbon of vertisols that can reduce the effects of land use changes on organic carbon amount. Generally, it can be conclude that: the land use changes not only can create the severe damage on soil physical and chemical properties but with the carbon losses and more release of greenhouse gases exacerbate the pollution of environment which endangers the life in a earth planet.</p> استان کرمانشاه, ترسیب کربن, کربن‌آلی خاک, کاربری اراضی, ورتی‌سول‌ها Carbon Sequestration, Kermanshah province, Land use, Soil organic Carbon, Vertisols. 25 34 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-53&slc_lang=fa&sid=1 N. Parsamanesh نوشین پارسامنش parsamanesh.noushin@gmail.com Yes Dept. of Soil Sci., College of Agric., Islamic Azad Univ., Karaj, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج M. Zarrinkafsh منوچهر زرین کفش No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Islamic Azad Univ., Karaj, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج S. S. Shahoei سید صابر شاهویی No Dept .of Soil Sci., College of Agric., Kurdistan Univ., Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان Weria Wisany وریا ویسانی No Dept. of Agro., Collage of Agric., Kurdistan Univ., Iran. گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان