fa الویت‌بندی گزینه‌های مدیریت بیولوژیک حوزه آبخیز با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره (مطالعه موردی: حوزه آبخیز دلیچای) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">امروزه حوزه‌های آبخیز به‌عنوان واحدهای برنامه‌ریزی و مدیریتی بسیاری از مسائل در جهت توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته‌اند. مدیریت منابع در حوزه آبخیز، به‌عنوان یک اصل جدید برای برنامه‌ریزی توسعه و مدیریت منابع آب، خاک و گیاه با تأکید بر شرایط اجتماعی- اقتصادی منطقه، به‌منظور معیشت پایدار و بدون آسیب‌پذیری برای گیاه و ساکنان یک حوضه درنظر گرفته شده است. زمانی این اهداف محقق خواهند شد که مدیریتی صحیح بر منابع حوزه‌های آبخیز اعمال شود و این مدیریت بایستی بتواند تمامی فرآیند‌های مخرب موجود در سیستم را کاهش داده و فرآیند‌های سازنده را تقویت نماید. تحقیق حاضر با هدف مدیریت بیولوژیک منابع حوزه آبخیز با رویکرد سناریوسازی، به ارزیابی و الویت‌بندی گزینه‌های مدیریت بیولوژیک در حوزه آبخیز دلیچای پرداخته است. با بررسی شرایط حوضه و لحاظ نمودن ابعاد فنی، اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیک اجرای گزینه‌ها، چهار فعالیت مدیریت بیولوژیک تعیین و 16 سناریوی مدیریتی در منطقه تدوین گردید. سپس با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی وزن معیارها تعیین و درنهایت با استفاده از مدل تاپسیس، بهترین گزینه مدیریتی، تعیین گردید. نتایج حاصل از اجرای مدل تاپسیس حاکی از آن بود که در بین چهار معیار سنجش گزینه‌های مدیریتی پیشنهادی نسبت به هدف، معیارهای اجتماعی، اکولوژیک، اقتصادی و فیزیکی به‌ترتیب در اولویت‌های اول تا چهارم و سناریو شماره 10 که شامل فعالیت‌های مدیریت چرا و کپه‌کاری بود، به‌عنوان برترین سناریو و الویت اول تعیین گردید. همچنین نتایج نشان داد، که تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره از توانایی و قابلیت بالایی در بیان ابعاد گوناگون مسئله برخوردار بوده و ابزار مناسبی برای الویت‌بندی و مدیریت بهینه منابع حوزه‌های آبخیز می‌باشند.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">Recently, catchments were considered as planning and management units for sustainable development in many issues. Catchment sources management is considered as a new principle for development planning and management of water and soil resources emphasizing on socio-economic characteristics of the region to sustainable livelihoods and without vulnerability of plant and the residents of an area. These objectives will be achieved when the proper management of resources and the management should be applied to decrease destructive processes and strengthen the improvement processes. Aiming at biological management of watershed resources with scenario building approach, this study has assessed and prioritized biological management options in the Delichay Catchment. With a choice of four biological management activities, 16 scenarios were developed in the study area. Then, criteria weighting was carried out using analytic hierarchy process and ultimately, the best management option was chosen using TOPSIS model. The results indicated that social, ecological, economic and physical criteria were respectively prioritized from one to four and scenario number 10 was determined as the best scenario and the first priority. Also, the results showed that the multi-criteria decision making techniques included capability of expressing different aspects of the problem and are perfect tools for integrated watershed resources management.<br> &nbsp;</p> مدیریت پوشش گیاهی, سناریو سازی, مدل تاپسیس Vegetation management, Scenario, TOPSIS, Delichay. 133 147 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3076-1&slc_lang=fa&sid=1 A.R. Keshtkar امیررضا کشتکار keshtkar@ut.ac.ir Yes 1. Dept. of Desert Manage., International Desert Res. Center (IDRC), Univ. of Tehran, Tehran, Iran. 1. گروه آموزشی مدیریت مناطق بیابانی، مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان، دانشگاه تهران Sh. Mohammadkhan شیرین محمدخان mohamadkh@ut.ac.ir No 2. Dept. of Natural Geography, Faculty of Geography, Univ. of Tehran, Tehran, Iran. 2. گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران R. Houshmandi رقیه هوشمندی sanahooshmandi@yahoo.com No 1. Dept. of Desert Manage., International Desert Res. Center (IDRC), Univ. of Tehran, Tehran, Iran. 1. گروه آموزشی مدیریت مناطق بیابانی، مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان، دانشگاه تهران S. Dalfardi صادق دلفاردی dalfardi.s@gmail.com No 3. Dept. of Range and Watershed, Natural Resour., Jiroft Univ., Jiroft, Iran. 3. بخش مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت