fa تحلیل ضریب دبی سرریزهای جانبی استوانه‌ای و نیم‌استوانه‌ای در جریان‌های زیر بحرانی عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>سرریزهای استوانه‌ای و نیم‌استوانه‌ای در سیستم‌های توزیع و انتقال آب، اندازه‌گیری جریان و کنترل سطح آب در کانال‌های روباز مورد استفاده قرار می‌گیرند. با بررسی تحقیقات انجام گرفته پیرامون سرریزهای جانبی مشخص شد که تاکنون از این‌‌گونه از سرریزهای به‌صورت جانبی استفاده نشده است لذا به‌دلیل راندمان مناسب آبگیری یا اقتصادی بودن آنها و نیز سهولت ساخت این سرریزها، مطالعه خصوصیات هیدرولیکی سرریزهای استوانه‌ای و نیم‌استوانه‌ای نظیر ضریب دبی و عمق جریان روی تاج سرریز در آزمایشگاه هیدرولیک بخش مهندسی آب دانشگاه شیراز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این آزمایشات نشان می‌دهد که به‌دلیل عدم جداشدگی جریان از بدنه سرریز، ضریب دبی جریان در سرریزهای جانبی استوانه‌ای ونیم‌استوانه‌ای نسبت به‌سایر سرریزهای از جمله لبه پهن افزایش می‌یابد که این افزایش تا 57 درصد هم مشاهده گردید و مشخص شد که با افزایش بار آبی در بالا دست سرریز ضریب دبی افزایش می‌یابد. لذا نتیجه‌گیری می‌شود که اجرای سرریزهای استوانه‌ای و یا نیم‌استوانه‌ای به‌صورت سرریز جانبی در مقایسه با سایر سرریزهای جانبی لبه پهن، ضمن کاهش در طول سرریز، افزایش راندمان هیدرولیکی و کاهش هزینه‌های اجرایی را به‌دنبال دارد.</p> <p>Cylindrical and semi-cylindrical weirs are used in water distribution systems for flow measurement in open channels and for control of water surface. Review of literature shows that cylindrical and semi-cylindrical weirs are not widely used in practice. Because of their low construction cost and simplicity, an investigation was done to study cylindrical and semi-cylindrical weirs in terms of their hydraulic characteristics such as discharge coefficient, energy loss and flow depth over the spillway crest. The research was done for 128 models in the hydraulic laboratory of water engineering department, Shiraz University. According to the results, due to flow separation from body of the weirs, flow coefficient increases in the cylindrical and semi cylindrical weirs by 57%. It was found that discharge coefficient increases by increasing the total head of upstream. Therefore, construction of cylindrical and semi-cylindrical weirs and side weir is recommended due to reduction in weir length, increased hydraulic efficiency, and reduced administrative costs compared to other wide edge side weirs.</p> ضریب سرریز جانبی, سرریزهای استوانه‌ای, سرریزهای نیمه استوانه‌ای, جریان متغیر مکانی Side weirs coefficient, Cylindrical side weirs, Semi-cylindrical Weirs, Spatially varied flow. 141 150 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-40&slc_lang=fa&sid=1 T. Honar تورج هنر toorajhonar@yahoo.com Yes Dept. of Water Eng. College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز S. Mazloom Shahraki صادق مظلوم شهرکی No Dept. of Water Eng. College of Agric., Shiraz Univ., Shiraz, Iran. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز