fa بررسی عوامل مؤثر بر رفتار ترک‌پذیری خاک‌های شالیزاری(مطالعه موردی استان گیلان) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>آبیاری تناوبی با فواصل زیاد در شالیزارها می‌تواند موجب بروز ترک در خاک، تلفات آب و به‌دنبال آن آسیب به گیاه گردد. این مطالعه با هدف بررسی روند ترک‌پذیری و عوامل مؤثر بر آن در خاک چهار نقطه از شالیزارهای استان گیلان ) مؤسسه تحقیقات برنج کشور در رشت، آستانه، شاندرمن و خمام) که از نظر واحدهای فیزیوگرافی متفاوت بودند از طریق اندازه‌گیری و ثبت مشخصه‌های مربوط به‌روند ترک برداری در سطح مزرعه و پس از قطع آبیاری در مرحله رشد زایشی گیاه برنج انجام شد. تجزیه خاک نشان داد که علی‌رغم تشابه در نوع کانی غالب، ضریب انبساط خطی در خاک مؤسسه و خمام نسبت به دو خاک دیگر بیشتر است. ابعاد ترک‌ها هم‌بستگی معنی‌داری با رطوبت حجمی و مقدار رس خاک نشان دادند. روند زمانی توسعه ترک (عمق و پهنا و تراکم) نشان داد که این روند در خاک‌های مختلف متفاوت بوده اما متأثر از رطوبت خاک می‌باشدکه این متغیر نیز خود متأثر از عمق آب زیرزمینی می‌باشد. عمق ترکها در هیچ‌کدام از خاک‌ها از سخت لایه شخمی عبور نکرد. خاک‌های مورد مطالعه دارای یک حد آستانه نسبتاً مشخص در رابطه با پهنا و عمق ترک در فاصله زمانی حدود 20 تا 25 روز پس از قطع آبیاری بودند، به‌طوری که پس از این زمان، مقدار نسبتاً ثابتی از پهنا در حدود 3، 2، 5/2 و 5 سانتی‌متر و عمق ترک در حدود20، 25، 17 و 27 سانتی متر به ترتیب برای خاک‌های آستانه، خمام، شاندرمن و مؤسسه را نشان دادند.</p> <p>Intermittent irrigation of paddy fields with long intervals can cause cracks in heavy soils, facilitate loss of water and finally damage the crop. This study was carried out in order to investigate the cracking trend and some other factors affecting soil cracking in four different physiographical areas of paddy field. The study areas were Rasht, Shanderman, Astaneh and Khomam in Guilan province. The experiment was carried out in paddy fields with transplanted rice by determining the physical properties relevant to cracking behavior after irrigation withdrawal in the reproductive stage. Soil analysis showed that despite similarity in type of dominant minerals, the linear expansion coefficients of Rasht and Khomam soils were higher than those of two other areas. In addition, there was a significant relationship between crack dimensions and volumetric soil water content and clay content. Furthermore, the temporal variation in study of crack development (depth, width and density) showed that they varied in different areas and were affected by volumetric soil water content and the groundwater depth. In addition, the depth of cracks in all soils did not reach the hard pan. All the investigated soils showed a definite threshold for width and depth of cracks for 20-25 days after irrigation withdrawal. After this period, specific values for width (about 3.0, 2.0, 2.5, and 5.0 cm) and depth of cracks (20, 25, 17, and 27 cm) were registered for Astaneh, Khomam, Shanderman and Rasht, respectively</p> شالیزار, ترک, آبیاری, انقباض, بار مکش, عمق آب زیرزمینی Paddy fields, cracks, irrigation, contraction, matric head, groundwater depth 47 59 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-33&slc_lang=fa&sid=1 M. R. Yazdani محمدرضا یزدانی smryazdany@yahoo.cam Yes Rice Res. Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج M. Parsinejad مسعود پارسی‌نژاد No Dept .of Irrig. & Reclamation Eng., Agric. and Natur. Res. Pardis, Univ. of Tehran, Iran. گروه آبیاری و آبادانی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران A. R. Sepaskhah علیرضا سپاسخواه No Dept. of Irrig., Faculty of Agric., Univ. of Shiraz, Iran. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز N. Davatgar ناصر دوات‌گر No Rice Res. Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج S. Araghinejad شهاب عراقی‌نژاد No Dept .of Irrig. & Reclamation Eng., Agric. and Natur. Res. Pardis, Univ. of Tehran, Iran. گروه آبیاری و آبادانی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران