fa رها‌سازی شکل‌های محلول، تبادلی و غیر‌تبادلی پتاسیم در برخی از کانی‌های سیلیکاته پتاسیم‌دار تحت تأثیر اسید اگزالیک عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>اسیدهای آلی در افزایش زیست ‌فراهمی عناصر غذایی خاک نقش مهمی دارند. این مطالعه به‌منظور تعیین تأثیر غلظت‌های مختلف اسید اگزالیک در آزاد‌سازی شکل‌های محلول، تبادلی و غیر‌تبادلی پتاسیم در برخی از کانی‌های میکایی و فلدسپات پتاسیم و بررسی روند آزاد‌سازی پتاسیم در طول زمان، انجام شد. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل شامل پنج نوع کانی (بیوتیت، فلوگوپیت، موسکویت، فلدسپات‌زنجان و فلدسپات‌یزد)، چهار غلظت اسید‌اگزالیک (صفر، 1، 10 و 100 میلی‌مولار)، چهار زمان (5 ساعت، 20، 60 و 90 روز) و در دو تکرار انجام شد. کانی‌های مورد‌مطالعه (کوچک‌تر از 50 میکرون) تحت تأثیر اسید‌ اگزالیک با غلظت‌های مختلف در دوره‌های زمانی گفته شده قرار گرفتند. مقدار پتاسیم محلول، تبادلی و غیر‌تبادلی آزاد شده در این کانی‌ها، با استفاده از دستگاه فلیم‌ فتومتر اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که از بین غلظت‌های مختلف اسید اگزالیک، بیشترین غلظت اسید (100 میلی‌مولار) توانسته است بیشترین مقدار پتاسیم محلول، تبادلی و غیر‌تبادلی را در تمام کانی‌ها آزاد نماید. بیشترین میزان پتاسیم محلول به‌مقدار 86/0 گرم بر کیلوگرم از کانی فلوگوپیت و بیشترین پتاسیم تبادلی و غیر‌تبادلی به‌ترتیب، به میزان 56/1 و 64/29 گرم بر کیلوگرم از کانی بیوتیت آزاد شد. کانی موسکویت با مقادیر 19/0، 34/0 و 41/1 گرم بر کیلوگرم به‌ترتیب کمترین آزاد‌سازی پتاسیم محلول، تبادلی و غیر‌تبادلی را در بین کانی‌های مورد مطالعه داشت. به‌طور کلی روند رها‌سازی پتاسیم از کانی‌ها دارای دو فاز مشخص رهاسازی سریع در مراحل اولیه و رها‌سازی با سرعتی کمتر تا انتهای آزمایش می‌باشد. پیشنهاد می‌شود که در پژوهش‌های بعدی، بازه زمانی طولانی‌تری برای رهاسازی پتاسیم در نظر گرفته شود.</p> <p>Organic acids play an important role in improving the bioavailability of soil nutrients. The objectives of this study were to determine the effect of oxalic acid on the release of soluble, exchangeable and non-exchangeable forms of K from micaceous minerals and potassium feldspars, and also to investigate the trend of K release by time. A laboratory study was carried out using a completely randomized design with two replicates. Biotite, phlogopite, muscovite, Zanjan and Yazd K-feldspars (< 50 &mu;m size) were treated with 0, 10 and 100 mM of oxalic acid solutions for a period of 5 hours and 20, 60 and 90 days. The amount of K was determined by flame photometer. The results indicated that most amount of soluble, exchangeable and no-exchangeable K was released by 100 mM of oxalic acid. The maximum soluble K (0.86 gKg-1) was released from phlogopite, and the maximum exchangeable and non-exchangeable K (1.5 and 29.6 gKg-1, respectively) were released from biotite. Muscovite with 0.19, 0.34 and 1.41 gKg-1 of soluble, exchangeable and non-exchangeable K, respectively, had the lowest release of K among the studied minerals. The kinetics K release from minerals consisted of two phases. The first phase was relatively rapid and then it had a slow rate until the end of the experiment. Given that the applied concentration of organic acid was high, potassium release during the experiment period did not reach the steady state. Therefore, a longer period of release experiment is suggested.</p> اسید ‌اگزالیک, رها‌سازی پتاسیم, کانی‌های پتاسیم‌دار, شکل‌های پتاسیم Oxalic acid, Potassium release, K-bearing minerals, Forms of potassium 23 34 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-31&slc_lang=fa&sid=1 H. Hatami حدیث حاتمی No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد A. Karimi علیرضا کریمی Karimi-a@um.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد A. Fotovat امیر فتوت No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد H. Khademi حسین خادمی No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان