fa استفاده از الگوریتم خوشه‌بندی فازی در تعیین میزان رسوبات بارمعلق روزانه (مطالعه موردی: حوزه آبخیز کسیلیان) عمومی Ggeneral پژوهشي Research تخمین دقیق بار معلق رسوبات حمل شده توسط یک رودخانه در بسیاری از پروژه‌های منابع آب مانند سد‌سازی، مهار سیلاب، قابلیت کشتی‌رانی، زیبایی‌شناسی رودخانه و مسائل زیست محیطی دارای اهمیت فراوان می‌باشد. پیچیدگی رفتار رسوبات سبب شده است تا فن‌آوری‌های نوین مانند منطق فازی که توانایی شناسایی ارتباط غیرخطی بین متغیرهای ورودی و خروجی یک مسئله را دارا می‌باشند، مورد توجه قرار گیرند. در این تحقیق کاربرد الگوریتم خوشه‌بندی فازی در تخمین میزان رسوبات بار معلق مورد بررسی قرار گرفته است. برای این منظور از آمار متناظر دبی جریان و دبی رسوب ایستگاه ولیک‌‌بن در حوزه‌ معرف کسیلیان که طی سال‌های آماری 1350-1349 الی 1354-1353، به‌صورت روزانه اندازه‌گیری شده است، استفاده گردید. 75 درصد داده‌های متناظر به‌عنوان داده‌های آموزش و 25 درصد دیگر داده‌ها به‌منظور صحت‌سنجی، آزمون و تعیین خطای معادلات در نظر گرفته شد. نتایج به‌دست آمده از این روش با استفاده از شاخص‌های آماری با نتایج حاصل از روش مرسوم منحنی سنجه‌ رسوب مقایسه گردید. نتایج نشان داد که چنانچه داده‌ها به‌صورت سالانه دسته بندی شوند، با استفاده از روش الگوریتم خوشه‌بندی فازی می‌توان تا 49/0 برابر مقدار رسوب سالانه‌ی مشاهده شده را تخمین زد، این در حالی است که با استفاده از روش معمول سنجه رسوب در مقیاس سالانه این عدد 19/0 می‌باشد. بنابراین روش الگوریتم خوشه‌بندی فازی با دقت بسیار مناسب و با اطمینان بیشتر نسبت به روش منحنی سنجه‌ رسوب می‌تواند برای تخمین رسوبات بارمعلق مورد استفاده قرار گیرد. In many water resource projects such as dams, flood control, navigability, river aesthetics, environmental issues and the estimation of suspended load have great importance. The complexity of sediment behavior and mathematical and physical model inability in simulation of sedimentation processes have led to the development of new technologies such as fuzzy logic which has the ability to identify nonlinear relationship between input and output variables. In this study, the application of fuzzy clustering algorithm in estimating the annual amount of sediment was studied. So, the corresponding data of flow and sediment discharge of Valykben station in kasilian basin during 1349-1350 till 1353-1354 period was daily determined. The data was divided in two groups i. e. 75% as training data and 25% for test data. Then, the efficiency of model was obtained by using statistical parameters such as correlation coefficient, nash-satklyf coefficient, mean square error root and variance ratio. The result showed that the classification of data on the annual time scale and use of fuzzy clustering algorithm can estimate 0.49 values of the measured annually suspended sediment transport. Furthermore, on the same scale of classification, i.e. annual scale, this value was obtained 0.19. Thus, using fuzzy clustering algorithm can lead to higher accuracy and reliability than rating curve method, which is suggested for estimating suspended sediment transport. بار‌معلق, رسوب, حوزه‌ کسیلیان, خوشه‌بندی فازی, منحنی سنجه‌ رسوب Suspended load, Sediment, Kasilian basin, Fuzzy clustering, Rating curve method. 121 131 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-19&slc_lang=fa&sid=1 M. Abdi Dehkordi مهری عبدی دهکردی No دانشکده مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان A. A. Dehghani امیر احمد دهقانی a.dehghani@gau.ac.ir Yes دانشکده مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان M. Meftah مهدی مفتاح هلقی No دانشکده مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان M. Kahe مهدی کاهه No دانشکده مهندسی آب، دانشگاه شهید چمران اهواز M. Hesam موسی حسام No دانشکده مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان N. Dehghani نوید دهقانی No دانشکده مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران