fa اثر تغییر کاربری زمین بر اندوخته‌های کربن آلی خاک در زمین‌های حاشیه دریاچه زریبار مریوان عمومی Ggeneral پژوهشي Research <strong><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-ascii-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman' mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA">اندوخته‌های کربن آلی خاک و ناپایداری کربن مستقیماً بر مشخصه‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک‌ها تأثیر دارند، به‌علاوه ظرفیت خود‌‌ بازسازی خاک‌ها ارتباط مستقیمی با ذخیره­های کربن خاک دارد. بررسی تغییرات بخش­های کربن آلی می­تواند به‌عنوان شاخصی در تعیین کیفیت خاک استفاده شود. </span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-ascii-font-family: Arial mso-hansi-font-family: Arial mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA">هدف این پژوهش بررسی اثر تغییر کاربری اراضی بر بخش­های اندازه­ایی کربن آلی و شاخص­ ذخیره کربن خاک می­باشد. نمونه‌برداری خاک در حاشیه دریاچه زریبار در اواخر تابستان 1389 انجام گردید. نمونه‌برداری به تفکیک در 3 کاربری باتلاق، زمین­های زیر کشت گندم و یونجه، که قبلاً به‌صورت زمین مرطوب و باتلاق بوده­اند، در سه عمق صفر تا 30، 60-30 و 90-60 سانتی‌متر انجام شد. بخش­بندی اندازه­ای کربن آلی پس از استفاده از التراسونیک انجام شده و خاک­ها به دو بخش کربن هم اندازه شن و هم اندازه سیلت + رس تقسیم گردید. </span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-ascii-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman' mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA">مواد آلی هم­اندازه شن (بزرگ­تر از 50 میکرون) نسبت به بخش هم­اندازه رس + سیلت بیش­تر ناپایدار بوده و جهت محاسبه شاخص ذخیره کربن استفاده گردید. </span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-ascii-font-family: Arial mso-hansi-font-family: Arial mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA">نتایج به‌دست آمده از بخش‌بندی اندازه‌ایی نشان داد که در عمق صفر تا 30 سانتی­متر بیشترین مقدار کربن آلی در ذرات هم‌اندازه شن در کاربری باتلاق بوده (01/67 گرم کربن بر کیلوگرم خاک) و کمترین مقدار در کاربری گندم (57/24 گرم کربن بر کیلوگرم خاک) به‌دست آمده است.</span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-ascii-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman' mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA"> تبدیل باتلاق به یونجه و گندم به‌ترتیب باعث کاهش 39/48 و 14/45 تن در هکتار کربن آلی پیوندی با ذرات سیلت+رس در عمق صفر تا 30 سانتی‌متر شده است.کربن ذخیره­شده در ذرات هم‌اندازه سیلت+رس در عمق 60-30 سانتی­متر دو کاربری زراعی بیش­تر از کربن بخش هم‌اندازه شن می‌باشد. شاخص اندوخته کربن در یونجه و گندم نسبت به باتلاق به‌ترتیب 50 و 60 درصد کاهش نشان داده است، هم‌چنین شاخص مدیریت کربن در یونجه 90/44 و در گندم 70/66 درصد کاهش یافته است.</span></strong> <span style="FONT-FAMILY: "Times New Roman","serif" FONT-SIZE: 10pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-bidi-language: FA mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US">Organic carbon pools and carbon lability directly affect soil biological, physical and chemical characteristics. Besides, capacity of self-organization of soil is related to the organic carbon pools. Sand size fraction (> 50 µm) organic matter is more labile than silt+clay size fraction organic matter. Assessment of this organic carbon variation can be a suitable index to determine soil quality. The aim of present study was to evaluate the impact of land use change on particle size fractions of organic carbon and carbon pool index. In September 2010, soil samples were collected from the three major land use types including wetlands around the lake, wetlands converted to wheat, and alfalfa cultivations. Soil samples were collected from the 0-30, 30-60 and 60-90-cm depths in each of land use. According to the results of particle size fractionation of organic carbon in 0-30-cm layer, the highest and lowest amounts of sand size fraction organic carbon were obtained in wetland (67.01 g.C.kg-1soil) and wheat land use (24.57 g.C.kg-1soil), respectively. Land use change from wetland to alfalfa and wheat caused a decrease of silt+clay size fraction organic carbon in 0-30-cm by 48.39 and 45.14 t.C.h^-1, respectively. In the 30-60-cm layer of cultivated land, soil organic carbon storage in silt+clay size particle was more than sand size fraction organic carbon. Results showed that carbon pool index in alfalfa, and wheat land was decreased by 50 and 60% compared to wetland, respectively. And carbon management index in alfalfa and wheat was declined by 44.90% and 66.70%, respectively. </span> تغییر کاربری, کربن آلی, بخش‌بندی, شاخص مدیریت کربن Land use change, Organic carbon, Fractionation, Carbon management index. 55 68 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-13&slc_lang=fa&sid=1 H. Mahmoudzadeh حمید محمودزاده No Bu-Ali Sina Univ., Hamedan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا M. Sheklabadi محسن شکل آبادی sheklabadi@basu.ac.ir Yes Bu-Ali Sina Univ., Hamedan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا A. A. Mahboubi علی اکبر محبوبی No Bu-Ali Sina Univ., Hamedan, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا