fa مقایسه شاخص‌های زبری آلماراس و زنجیر در دشت‌سرهای مناطق خشک (مطالعه موردی حوزه دشت یزد- اردکان) عمومی Ggeneral پژوهشي Research <strong><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-ansi-font-size: 9.0pt mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA">زبری سطح خاک یکی از مشخصه­های مهم در مطالعات و مهار فرسایش آبی و بادی است. وجود اجزاء سنگی در ایجاد زبری سطح خاک تاثیر‌گذار است. هدف از این تحقیق بررسی و مقایسه تغییرات شاخص­‌های زبری آلماراس و ضریب زنجیر در دشت­سرهای لخت، اپانداژ و پوشیده هم‌چنین ارتباط ضرایب با درصد پوشش سنگفرش در بخشی از حوزه دشت یزد- اردکان است. زبری سطح خاک با استفاده از زبری­سنج میله­ای و زنجیر در سطح اراضی سه تیپ دشت­سر‌های لخت، اپانداژ و پوشیده اندازه­گیری شد. شاخص­های زبری در مقاطع طولی (ترانسکت) با طول </span><span style="FONT-FAMILY: "Times New Roman Bold","serif" FONT-SIZE: 9pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA mso-no-proof: yes mso-bidi-font-size: 11.0pt mso-bidi-font-family: Lotus">cm</span><span dir="rtl"></span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-ansi-font-size: 9.0pt mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA"><span dir="rtl"></span> 90 تعیین شده در قالب طرح سیستماتیک تصادفی پس از تفکیک دشت­سرها، در هرکدام 30 ترانسکت به‌طور‌ تصادفی انتخاب و ارتفاع نقاط اجزاء زبری سطح آن اندازه­گیری گردید. با در‌نظر گرفتن فاصله </span><span style="FONT-FAMILY: "Times New Roman Bold","serif" FONT-SIZE: 9pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA mso-no-proof: yes mso-bidi-font-size: 11.0pt mso-bidi-font-family: Lotus">cm</span><span dir="rtl"></span><span style="FONT-FAMILY: Lotus FONT-SIZE: 11pt mso-ansi-font-size: 9.0pt mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Bold' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: FA mso-no-proof: yes" dir="rtl" lang="FA"><span dir="rtl"></span>2 میله­ها در قاب زبری­سنج ­میله­ای و طول 90 سانتی­متری قاب، ارتفاع 46 نقطه در هر ترانسکت ثبت گردید. سپس در هر رخساره با 37 پلات­گذاری20×20 سانتی­متر، درصد پوشش سنگفرش اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد، درصد پوشش سنگفرش در دشت­سرهای لخت، اپانداژ و پوشیده به ترتیب 100-55، 85-40 و کمتر از پنج درصد سطح است. آزمون تجزیه واریانس (دانکن) نشان داد، اختلاف معنی­دار از‌نظر شاخص زبری تصادفی و زنجیر بین دشت­سرهای لخت، اپانداژ با پوشیده در سطح آماری 1% وجود دارد. هم‌چنین با افزایش درصد پوشش سنگفرش شاخص­های زبری آلماراس و زنجیر به‌صورت نمایی در پایه نپرین افزایش می­یابد. ضریب زبری آلماراس دارای همبستگی قوی‌تر و معنی­دار نسبت به ضریب زنجیر با پوشش سنگفرش است. از‌نظر همبستگی دو شاخص زبری در دشت­سرهای لخت، دشت­سرهای اپانداژ و پوشیده به‌ترتیب 54، 33 و 14 درصد تغییرات ضریب زنجیر توسط شاخص زبری آلماراس قابل تبیین است. رابطه دو شاخص در دشت­سرهای لخت و اپانداژ در سطح یک درصد معنی­دار است در‌حالی‌که ارتباط این دو شاخص در دشت­سر پوشیده دارای ارتباط معنی­دار نیست. با حرکت از دشت‌سر لخت به اپانداژ، ضرایب زبری کاهش می­یابد. هرچند در دشت­سرهای پوشیده شاخص آلماراس اندکی افزایش نشان داد ولی این اختلاف معنی­دار نمی­باشد.</span></strong> Soil surface roughness (SSR) is one of the important factors in wind and water erosion studies and control. Several parameters such as surface rock fragments influence SSR. Main objectives of this paper are to study and compare (Allmarass) random roughness (RR) and tortuosity (Tb) indices in coarse, medium and fine grain plains of Yazd-Ardakan and investigate the relationship between indices and desert pavement coverage. Roughness data were obtained by pin roghness-meter and roller chain in the three mentioned plains. RR and Tb were measured in 90cm transect length with systematic sampling pattern after determining the boundary of three kinds of plains. In each plain, 30 transects were randomly sampled and the height of soil surface roughness fractions was recorded. Distance of pins in the applied roughness meter is about 2cm. Therefore, in each 90 cm transect the height of 46 points was measured. Desert pavement coverage was measured in 20×20cm2 plots. The result showed that desert pavement coverage in coarse, medium and fine grain plains were in the range of 55-100, 40-85 and less than 5%, respectively. The relationship between RR and desert pavement was significant. The result of ANOVA (Duncan) showed, RR and Tb were significantly different in coarse, medium and fine grain plains (p-value<0.01). In addition, by increasing desert pavement percentage RR and Tb increased exponentially in base of Neper number. The relation between RR and desert pavement coverage is stronger than Tb and desert pavement coverage. Correlation between the two measured indices was calculated and compared in different plains. The result revealed that about 54, 33 and 14% of the arability in Tb could be explained by RR in coarse and medium grain plains, respectively. The correlations of two indices were significant in coarse and medium plain and insignificant in fine grain plain. The trend of RR and Tb decreased from mountain to plain center. Although RR increased slightly in fine grain plain, the difference was not significant. زبری, دشت‌سر لخت, اپانداژ, پوشیده, یزد Roughness, Coarse grain plain, Medium grain plain, Fine grain plain, Yazd. 1 10 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-6&slc_lang=fa&sid=1 H. Azimzadeh حمیدرضا عظیم‌زاده hazimzadeh@yazd.ac.ir Yes Dept. of Environ. Sci., College of Natur. Resour. and Desert Stud., Yazd Univ., Yazd, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی و پژوهشکده مناطق خشک و بیابانی، دانشگاه یزد F. Fotoohi فرزانه فتوحی No Dept. of Range and Watershed Manage., College of Natur. Resour. and Desert Stud., Yazd Univ., Yazd, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی و پژوهشکده مناطق خشک و بیابانی، دانشگاه یزد M. R. Ekhtesasi محمدرضا اختصاصی No Dept. of Range and Watershed Manage., College of Natur. Resour. and Desert Stud., Yazd Univ., Yazd, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی و پژوهشکده مناطق خشک و بیابانی، دانشگاه یزد