fa فرآیند تبادل آنیونی به منظور حذف نیترات و رهاسازی آن با استفاده از زئولیت اصلاح‌شده با سورفکتانت عمومی Ggeneral پژوهشي Research تلفات نیتروژن از مزارع تحت آبیاری به‌ویژه در خاک‌های شنی سبب آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی، افزایش کاربرد نیتروژن برای گیاهان و ضرر و زیان اقتصادی می‌شود. این مسأله به‌دلیل بار منفی نیترات و عدم تمایل ذرات خاک در جذب آن اتفاق می‌افتد. برای جلوگیری از حرکت آنیون‌ها، به موادی نیاز است که دارای تمایل جذب آنیونی بالایی باشند که این مواد به‌طور طبیعی در دسترس نیست. به‌دلیل تبادل کاتیونی بالای زئولیت‌های طبیعی، می‌توان خصوصیات سطحی آنها را به نحوی تغییر داد که قادر به جذب ترکیبات دیگری از جمله آنیون‌ها و مواد آلی غیرقطبی نیز باشند. در این مطالعه عملکرد زئولیت ایرانی (سمنان) اصلاح‌شده با سورفکتانت هگزا دسیل تری متیل آمونیوم بروماید (SMZ) در دو اندازه میلی‌متر و نانومتر در حضور یون Cl- در حذف نیترات مورد بررسی قرار گرفت و بهترین مدل تجربی فرآیند تبادل یونی تعیین شد. هم‌چنین فرآیند رهاسازی نیترات توسط SMZ به‌عنوان تابعی از زمان و قدرت یونی مورد بررسی قرار گرفت. براساس نتایج این مطالعه، SMZ در اندازه میلی‌متر قادر به جذب بیش از1- mmol kg 60 نیترات و SMZ در اندازه نانومتر قادر به جذب بیش از1- mmol kg 80 نیترات است، که نیترات جذب شده می‌تواند به راحتی تحت شرایط قدرت یونی مختلف رها شود. راندمان حذف برای SMZ میلی‌متری و نانومتری به‌ترتیب بین 7/26 تا 3/82 درصد و 8/37 تا 5/85 درصد به‌دست آمد. متوسط میزان نیترات رها شده از SMZ در اندازه میلی‌متر توسط آب دیونیزه 92/6 میلی‌مول در کیلوگرم بود، در حالی‌که این میزان در محلول‌های واجذب با قدرت‌های یونی 03/0، 1/0 و 3/0 مولار به‌ترتیب به 68/14، 71/22 و 91/34 میلی‌مول در کیلوگرم افزایش یافت. Nitrogen (N) loss from irrigated cropland, particularly sandy soils, significantly contributes to nitrate contamination in surface and groundwater and increases N applications to crops. This is because negatively charged nitrate normally does not have much affinity to soil particles. To retard the movement of nitrate, materials should have high affinity for anions, which most naturally occurring minerals do not have. The cation-exchange properties of natural zeolites can be exploited to modify their surface chemistries so that other classes of compounds, particularly anions and non-polar organics are retained. In this study, the ability to remove nitrate from aqueous solutions with different Cl- concentrations using Iranian zeolite (Semnan) modified by hexadecyltrimethylammonium bromide in millimeter and nanometer particle sizes was determined and the equilibrium isotherms were characterized. The nitrate release as affected by time and ionic strength was also evaluated. It was demonstrated that SMZ is capable of adsorbing more than 60 mmol kg-1 and 80 mmol kg-1 nitrate in millimeter and nanometer sizes, respectively, and adsorbed nitrate can be easily released under different ionic strengths. The millimeter and nanometer-sized SMZ showed 26.7% to 82.3% and 37.8% to 85.5% nitrate removal efficiency, respectively. The average of nitrate released by millimeter-sized SMZ was 6.92 mmol kg-1 in deionized water while it was 14.68, 22.71, and 34.91 mmol kg-1 in releasing solutions with ionic strengths of 0.03, 0.1, and 0.3 M, respectively زئولیت اصلاح شده با سورفکتانت، نیترات، راندمان حذف، رهاسازی، نانومتر Surfactant modified zeolite, Nitrate, Removal efficiency, Release, Nanometer 191 201 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1839-3&slc_lang=fa&sid=1 R. Malekian راحله ملکیان ramalekian@yahoo.com Yes J. Abedi-Koupai جهانگیر عابدی کوپایی No S. S. Eslamian سید سعید اسلامیان No M. Afyuni مجید افیونی No