fa اثر مدیریت مرتع بر توزیع اندازه و پایداری خاکدانه‌ها به روش الک تر و خشک در مراتع سبزکوه و بروجن استان چهارمحال و بختیاری عمومی Ggeneral پژوهشي Research چرای بی‌رویه و کنترل نشده مراتع توسط دام می‌تواند با کاهش پوشش گیاهی، تخلیه ماده آلی و فشرده کردن خاک، پایداری خاکدانه‌ها را کاهش داده و خاک سطحی را مستعد فرسایش نماید. هدف از این پژوهش بررسی اثر سه مدیریت چرای کنترل شده فصلی، قرق و چرای آزاد مرتع بر توزیع اندازه و پایداری خاکدانه‌ها در برخی مراتع حفاظت شده استان چهارمحال و بختیاری بود. مناطق مورد بررسی شامل 1) مراتع طبیعی منطقه سبزکوه تحت قرق 20 ساله و 2) برخی مراتع نیمه‌طبیعی بروجن با مدیریت قرق 25 ساله بود. نمونه‌برداری از خاک در اواسط فصل چرا در سال 1387 از عمق صفر تا 15 سانتی‌متر انجام گرفت. توزیع اندازه خاکدانه‌ها و پایداری خاکدانه‌ها در نمونه‌های برداشت شده (کوچک‌تر از 2 میلی‌متر) به دو روش الک خشک و تر اندازه‌گیری شد. نتایج هر دو روش نشان داد، مدیریت مرتع می‌تواند توزیع اندازه خاکدانه‌ها و شاخص‌های گوناگون خاکدانه‌سازی را در هر دو منطقه به‌طور معنی‌دار تحت تأثیر قرار دهد. هم‌چنین، در هر دو منطقه فراوانی نسبی خاکدانه‌های درشت در دو مدیریت قرق و چرای کنترل شده بیشتر از مراتع تحت مدیریت چرای آزاد بود. با این حال، فراوانی خاکدانه‌های ریز در مدیریت چرای آزاد بیشتر از دو مدیریت قرق و چرای کنترل شده بود. هم‌چنین، خاکدانه‌ها در مراتع قرق شده نسبت به دو مدیریت دیگر دارای پایداری بیشتری بودند. این امر بیانگر اثر شدید پاکوبی دام و تراکم خاک بر اثر شکستن خاکدانه‌های درشت و احتمالاً از بین رفتن پوشش گیاهی سطح خاک توسط دام در مراتع چرا شده می‌باشد. نتایج این پژوهش نشان داد میزان و شدت تأثیر چرا بر خاکدانه‌سازی خاک عمدتاً به شدت و مدت چرا و نوع منطقه مورد مطالعه بستگی دارد. Free and uncontrolled pasture grazing by animals may decrease soil aggregate stability through reductions in plant cover and subsequent soil organic C, and trampling. This could expose the soil surface layer to degradation and erosion. The objective of this study was to determine the influence of pasture management (free grazing, controlled grazing and long-term non-grazing regimes) on aggregate-size distribution and aggregation parameters by wet and dry sieving methods in two native pastures, protected areas in Chaharmahal va Bakhtiari province. The studied pastures were 1) SabzKouh pastures protected from grazing for 20 years, and 2) Boroujen pastures protected from grazing for 25 years. Soil samples were collected from 0-15 cm depth during the grazing season in summer 2008. Samples (finer than 2 mm) were analyzed for aggregate-size distribution and aggregation parameters by wet and dry sieving methods. Results showed that pasture management had a significant influence on aggregate-size distribution and aggregation parameters in the two areas. The two methods indicated that macro-aggregates in non-grazing and controlled grazing regimes were higher than those in free grazing regime, whereas in free grazing management micro-aggregates showed an opposite trend, and were greater compared with the other grazing regimes. Similarly, soil aggregate stability indices (i.e. mean weight diameter, aggregate geometric and ratio mean diameter) were all improved by non-grazing regimes, suggesting that animal grazing and trampling break down large soil aggregates due largely to compaction and reduced plant coverage. However, the extent to which grazing affects soil aggregation depends in large part on grazing intensity and duration, and the area involved. پایداری خاکدانه، توزیع اندازه خاکدانه، شاخص‌های خاکدانه‌سازی، چرای مرتع، قرق، زاگرس مرکزی Aggregate stability, Aggregate-size distribution, Aggregation parameters, Grazing pastures, Ungrazing regimes, Central Zagros. 165 178 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-714-3&slc_lang=fa&sid=1 N. Ghorbani Ghahfarokhi نجمه قربانی قهفرخی najme.ghorbani@yahoo.com Yes Z. Kiani Salmi زهرا کیانی سلمی No F. Raiesi فایز رئیسی گهروئی No SH. Ghorbani Dashtaki شجاع قربانی دشتکی No