fa تأثیر مواد مادری، گچ و کربنات‌ها بر پذیرفتاری مغناطیسی خاک‌های جنوب مشهد عمومی Ggeneral پژوهشي Research پذیرفتاری مغناطیسی، یک شیوه ساده و سریع برای تعیین ویژگی‌های خاک و رسوبات و تشریح فرآیندهای خاک‌سازی است. تفسیر داده‌های پذیرفتاری مغناطیسی خاک، نیازمند آگاهی از عوامل مؤثر بر آن است. به منظور شناخت تأثیر مواد مادری و مواد دیامغناطیس گچ و کربنات‌ها، 42 نمونه از افق‌های خاک‌های تشکیل‌شده روی مواد مادری لسی، آبرفتی، گرانیتی و مارنی جنوب مشهد برداشت شد. گچ نمونه‌ها توسط شست‌وشوی متوالی با آب مقطر و کربنات‌ها توسط اسید کلریدریک رقیق حذف شدند. پذیرفتاری مغناطیسی نمونه‌های اصلی (lfbulk)، نمونه‌های عاری از گچ (lfGf)، نمونه‌های عاری از گچ و کربنات‌ها (lfGCf) و نمونه‌های عاری ازگچ، کربنات‌ها و شن (lfGCSf) اندازه‌گیری شد. نتایج، نشان‌دهنده یک همبستگی قوی 1:1 بین مقدار اندازه‌گیری‌شده و محاسبه‌شده lfGf و lfGCf بود. lfbulk خاک مارنی با وجود مقدار زیاد کربنات‌ها و گچ، آشکارا از خاک‌های دیگر بیشتر بود و تا m3 kg-1 8-10×7/122 می‌رسید. در مقابل، lfbulk ساپرولیت گرانیتی کمتر از m3 kg-1 8-10× 4/10 بود. lfbulk خاک‌های لسی و آبرفتی حالت حدواسط داشت. lfbulk همه نمونه‌ها (به جز خاک مارنی) با مقدار شن همبستگی منفی داشتند که افزایش پذیرفتاری مغناطیسی پس از حذف شن، مؤید این مطلب بود؛ ولی کاهش پذیرفتاری مغناطیسی خاک مارنی پس از حذف شن، نشان‌دهنده طبیعت متفاوت در مقایسه با دیگر خاک‌ها بود. مقدار سیلت و رس با lfbulk همبستگی مثبت داشت؛ ولی مقادیر پذیرفتاری مغناطیسی به تغییرات رس حساس‌تر بودند که نشان‌دهنده اهمیت بیشتر رس در تأمین پذیرفتاری مغناطیسی است. به‌طورکلی، نتایج پژوهش حاضر بیانگر اهمیت مواد مادری و مواد دیامغناطیس متحرک گچ و کربنات‌ها بر مقدار پذیرفتاری مغناطیسی خاک می‌باشند و لازم است که نقش آنها در تفسیر نتایج پذیرفتاری مغناطیسی خاک‌ها در نظر گرفته شود. Magnetic susceptibility measurement is a simple and quick technique for characterizing soils and sediments and describing soil-forming processes. The interpretation of soil magnetic susceptibility data needs sufficient knowledge about the factors affecting this parameter. To identify the effects of parent material, gypsum and calcium carbonate equivalent, 42 samples were taken from horizons of soils developed on loessial, alluvial, granitic and marly materials in southern Mashhad. Gypsum and carbonates of soil samples were removed by successive washing with distilled water and diluted HCl, respectively. Magnetic susceptibility of bulk samples (lfbulk), gypsum free samples (lfGf), gypsum and carbonates free samples (lfGCf) and gypsum, carbonates and sand free samples (lfGCSf) was measured. The results revealed a strong 1:1 correlation between the measured and calculated lfGf and lfGCf. Despite the high amounts of gypsum and carbonates in soils developed on marls, their lfbulk was much more than that of the other soils and reached up to 121.8×10-8m3 kg-1. In contrast, the lfbulk values of saprolitic granite were less than 10.4×10-8m3 kg-1. The lfbulk values of loessial and alluvial soils were less than those of marly soils but higher than those of soils developed on saprolitic granite. lfbulk values were negatively correlated with the amount of sand. However, reduction in magnetic susceptibility values of marly soils after removing sand reflects the different nature of this soil. The correlation between lfbulk and amount of silt and clay is positive, but the magnetic susceptibility values are more sensitive to clay percentage, indicating the more important contribution of clay to magnetic susceptibility values. The results of this study highlight the role of parent materials, gypsum and carbonates in the soil magnetic susceptibility values that should be considered. پذیرفتاری مغناطیسی، گچ، کربنات‌ها، مارن، گرانیت، لس Magnetic susceptibility, Gypsum, Carbonates, Marl, Granite, Loess. 247 260 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-830-5&slc_lang=fa&sid=1 A. Karimi علیرضا کریمی karimi-a@um.ac.ir Yes H. Khademi حسین خادمی No