fa کارایی روش شماره منحنی رواناب (CN- SCS ) در برآورد رواناب در حوزه آبخیز تهم چای، شمال غرب زنجان عمومی Ggeneral پژوهشي Research روش شماره منحنی رواناب (SCS-CN) به‌طور گسترده جهت پیش‌بینی رواناب مستقیم از رخدادهای باران استفاده می‌شود. در این روش نسبت نگهداشت اولیه (λ=Ia/S) به حداکثر ظرفیت نگهداشت (S) برابر 2/0 فرض شده است (2/0λ=Ia/S= ). استفاده از نسبت نگهداشت اولیه (2/0) در خارج از منطقه ارائه مدل ممکن است منجر به برآورد غیرمنطقی از رواناب شود. بنابراین این مطالعه به منظور تعیین نسبت نگهداشت اولیه (λ=Ia/S) براساس تجزیه رخدادهای باران - رواناب انجام گرفت. داده‌ها شامل 58 رخداد باران - رواناب طی 15 سال (1380-1366) از اندازه‌گیری‌های رواناب در حوزه آبخیز تهم در شمال غرب زنجان بود. براساس نتایج، میزان رواناب برآورد شده برمبنای 2/0λ=Ia/S=، 7/26 برابر میزان رواناب مشاهده‌ای بود. رابطه ضعیفی بین رواناب مشاهده‌ای و برآوردی مشاهده شد ( 09/0(R2= و میزان خطای برآورد مدل 13/0 بود. مقدار نسبت نگهداشت اولیه ( ( Ia/S از 004/0 تا 008/0 و میانگین آن 006/0 بود. به منظور واسنجی مدل، شاخص ضریب نگهداشت اولیه به صورت 08 /0 اصلاح شد (S08/0Ia=). نتایج نشان داد که میزان رواناب مشاهده‌ای 4/1 برابر مقدار برآوردی با مدل واسنجی شده بود. رابطه نسبتاً قوی بین رواناب برآورد شده با مدل واسنجی شده و رواناب مشاهده‌ای بود (01/0>P و41/0 R2=). زمانی‌که هفت رخداد بارندگی به دلیل شدت بارندگی کم (کمتر از 14/0 میلی‌متر در ساعت) و دو رخداد به دلیل بالاترین میزان بارندگی پنج روز پیش (بیشتر از 47/10 میلی‌متر)، از تحلیل آماری حذف شدند، نسبت میزان رواناب برآوردی به مشاهده‌ای به 3/1 کاهش یافت و ضریب تعیین (R2) به 90 درصد (01/0>p و90/0 R2=) افزایش یافت. میزان خطای برآورد مدل به 007/0 کاهش یافت. میزان کارایی مدل در نسبت نگهداشت اولیه اصلاح شده (08/0 λ=Ia/S=) برابر 89% - بود. The Soil Conservation Service Curve Number (SCS-CN) method is widely used for predicting direct runoff from rainfall events. The ratio of initial abstraction (λ=Ia/S) to maximum potential retention (S) was assumed in its original development to be equal to 0.2 (λ=Ia/S=0.2) in SCS-CN method. Application of the initial abstraction ratio equal to 0.2 out of the area where it has been developed may lead to a non logical estimation of runoff. Thus, the study was conducted to determine the initial abstraction ratio (λ=Ia/S) by analyzing measured rainfall-runoff events. The dataset consisted of 58 rainfall-runoff events during 15 years (1987-2001) of rainfall and runoff measurements from Taham-Chay watershed, northwest of Zanjan, Iran. Based on the results, the estimated runoff value on the basis of Ia= 0.2S was 26.7 times higher than the measured value, on average. There was a very low relationship between the measured and estimated runoff values (R2=0.09) and mean model error was 0.13. The Ia/S values varied from 0.004 to 0.008 with an average of 0.006. When Ia/S value was modified to 0.08, ratio of the measured to estimate runoff value was 1.4 and the determination coefficient (R2) of the relationship between the two was 0.41. When seven rainfall events that had the low rainfall intensity values (lower than 0.14 mm/h) and two events that had the high rainfall depth (bigger than 10.47 mm) during the past five days were removed from the data analysis process, ratio of the measured to estimated runoff value decreased to 1.3 and the determination coefficient (R2) of the relationship between the two enhanced to 0.90. The mean model error for the modified Ia/S value also decreased to 0.007. It also improved model efficiency coefficient (EF) to -0.089 compared with 0.91 for traditional Ia/S value (0.2). رواناب مستقیم، پیش‌بینی رواناب، نسبت نگهداشت اولیه، کارایی مدل Direct runoff, Runoff prediction, Initial abstraction ratio, Model efficiency. 209 219 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-310-2&slc_lang=fa&sid=1 A. Vaezi علیرضا واعظی vaezi.alireza@gmail.com Yes M. Abbasi محمد عباسی No