fa منشأیابی منابع رسوب: ارتباط بین فعالیت‌‌های آنزیمی خاک و رسوب عمومی Ggeneral پژوهشي Research شناخت سهم و یا جداسازی منابع رسوب به عنوان ابزاری در پیش‌بینی فرسایش، اعتبارسنجی مدل‌های فرسایش و رسوب، پایش بیلان رسوب و در نتیجه در تعیین مناسب‌ترین عملیات‌ کنترل فرسایش و رسوب و حفاظت خاک در مقیاس حوزه آبخیز مورد نیاز است. تفکیک خاک فرسایش یافته به چندین منبع با استفاده از ردیاب‌های طبیعی رویکردی جامع در مطالعات فرسایش و رسوب محسوب می‌شود. هدف از این تحقیق، به عنوان نخستین مطالعه، بررسی تغییرات مکانی ردیاب‌های بیوشیمیایی و کارایی این ردیاب‌ها در جداسازی منابع رسوب در سطح حوزه آبخیز تحت تأثیر انواع کاربری اراضی و فرسایش آبی، و کاربرد آنها به عنوان منشأیاب و تعیین سهم نسبی منابع رسوب است. به این منظور چهار فعالیت آنزیمی به عنوان ردیاب بیوشیمیایی در 42 نمونه منابع رسوب و 14 نمونه رسوب اندازه‌گیری گردید. نتایج تحلیل توابع تشخیص نشان داد ترکیب بهینه دو ردیاب شامل اوره‌آز و دهیدروژناز با تایید بیش از 92 درصد تفکیک منابع رسوب قادر به جداسازی منابع رسوب در منطقه مطالعاتی هستند. مدل منشأیابی منابع رسوب براساس ترکیب بهینه ردیاب‌های حاصل از تحلیل توابع تشخیص اجرا و درصد سهم نسبی هر یک از منابع رسوب تعیین گردید. نتایج نشان داد میانگین سهم نسبی رسوب (خطای استاندارد ± میانگین) از واحدهای کاری مرتع- فرسایش سطحی، اراضی کشاورزی-فرسایش سطحی، مرتع- فرسایش آبراهه‌ای و اراضی دیم- فرسایش سطحی به‌ترتیب برابر با مقادیر 3/5±3/11، 8/3±1/8، 5/8±75 و 5/2±6/3 درصد است. بدین ترتیب می‌توان نتیجه گرفت منشأیابی با استفاده از ردیاب‌های بیوشیمیایی، می‌تواند باعث تحول و ارتقای مدل‌های منشأیابی گشته و گام نخستی برای ایجاد ابزاری نوین برای تکمیل رویکرد منشأیابی در آینده باشد. Sediment sources fingerprinting is needed as an autonomous tool for erosion prediction, validation of soil erosion models, monitoring of sediment budget and consequently for selecting soil conservation practices and sediment control methods at the catchment scale. Apportioning of eroded-soil into multiple sources using natural tracers is an integrated approach in soil erosion and sediment studies. The objectives of this study, as a first work, are to assess spatial variations of biochemical tracers and theirs validation in discriminating sediment sources under different land uses and water erosions at catchment scale and to apply them as fingerprints to determine relative contributions of sediment sources in Zidasht catchment, Iran. In view of this, 4 enzyme activities as biochemical tracers were measured in 42 different sampling sites from four sediment sources and 14 sediment samples. The results of discriminant function analysis (DFA) provided an optimum composite of two tracers, i.e. urease and dehydrogenase that afforded more than 92% correct assignations in discriminating between the sediment sources in the study area. Sediment source fingerprinting model was used based on optimum composite of two tracers resulting from DFA to explore the contributions of sediment from the four sources. The results showed that the relative contributions from rangeland/surface erosion, crop field/surface erosion, stream bank and dry-land farming/surface erosion sources were 11.3±5.3, 8.1±3.8, 75±8.5 and 3.6±2.5, respectively. Therefore, we can conclude that fingerprinting using biochemical tracers may help develop sediment fingerprinting models and as a first step facilitate a more complete tool for fingerprinting approach in the future. منشأیابی رسوب، ردیاب‌های بیوشیمیایی، مدل ترکیبی، حوزه آبخیز زیدشت Sediment fingerprinting, Biochemical tracers, Mixing model, Zidasht catchment 227 237 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1007-2&slc_lang=fa&sid=1 K. Nosrati کاظم نصرتی k_nosrati@sbu.ac.ir Yes H. Ahmadi حسن احمدی No F. Sharifi فرود شریفی No