fa ارزیابی هدایت هیدرولیکی نقطه عطف منحنی مشخصه رطوبتی به عنوان مرجع در برخی مدل‌های هدایت هیدرولیکی غیراشباع خاک عمومی Ggeneral پژوهشي Research اندازه‌گیری مستقیم هدایت هیدرولیکی غیراشباع (K(h) یا K(θ)) بسیار دشوار و وقت‌گیر است و در بسیاری از مدل‌های کاربردی، اغلب پیش‌بینی هدایت هیدرولیکی براساس اندازه‌گیری‌های منحنی مشخصه رطوبتی خاک و هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks) انجام می‌شود. با وجود این، استفاده از KS به عنوان یک مرجع در بسیاری از مدل‌های تخمینی ممکن است باعث بیش برآورد K(θ) در ناحیه خشکی شود. بنابراین در این پژوهش از هدایت هیدرولیکی نقطه عطف منحنی مشخصه رطوبتی (Ki) و Ks به عنوان مرجع برای برآورد K(h) استفاده گردید. برای اندازه‌گیری K(h)، 30 نمونه خاک براساس تنوع بافت (8 کلاس بافتی از شنی تا رسی) و سایر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی از دشت کرج جمع‌آوری شدند. علاوه بر اندازه‌گیری Ks، مقادیر K(θ) در نمونه‌های دست‌نخورده با استفاده از روش جریان خروجی چند مرحله‌ای در مکش‌های ماتریک 1/0، 2/0، 3/0، 5/0، 7/0 و 1 بار و نقطه عطف منحنی مشخصه رطوبتی به کمک ستون آب آویزان و دستگاه صفحه فشاری اندازه‌گیری شد. سپس مقادیر K(h) و پخشیدگی هیدرولیکی D(θ) اندازه‌گیری شده با مقادیر تخمینی از مدل‌های وان‌گنوختن و بروکس و کوری (با فرضیات معلم و بردین) مقایسه شدند. نتایج نشان داد که در 80 درصد نمونه‌ها مدل وان‌گنوختن- معلم با Ki دقیق‌ترین و بهترین مدل برای پیش‌بینی K(θ) بود. یعنی استفاده از Ki به عنوان مرجع در مدل وان‌گنوختن– معلم، باعث برازش بهتر مدل با داده‌های اندازه‌گیری شده گردید. هم‌چنین در 7/6 درصد موارد (دو نمونه خاک رس شنی) مدل بروکس و کوری-‌معلم با Ki و در 3/13 درصد خاک‌ها (دو نمونه رس سیلتی و دو نمونه لوم رسی سیلتی)، مدل وان‌گنوختن– معلم دارای برازش خوبی بر داده‌های اندازه‌گیری شده K(h) بود. علاوه بر این، در 20 درصد موارد (چهار نمونه لوم رسی و دو نمونه لوم سیلتی) دقت و کارآیی مدل‌های وان‌گنوختن– معلم با Ki و وان‌گنوختن– معلم در برآورد K(h) تقریباً یکسان بود. براساس آزمون t-Student میانگین پارامترهای RMSE و GSDER در مدل وان‌گنوختن-‌معلم با Ki در سطح آماری 1%، به طور معنی-داری کمتر از مدل وان‌گنوختن-‌معلم بود. در 90 درصد از نمونه‌های خاک مورد بررسی، مدل‌های وان‌گنوختن- معلم و بروکس و کوری- بردین برازش خوبی بر داده‌های اندازه‌گیری شده D(θ) داشتند، ولی در مواردی مدل وان‌گنوختن- بردین با Ki بهترین مدل برای برآورد D(θ) بود. Direct measurement of soil unsaturated hydraulic conductivity (K(h) or K(θ)) is difficult and time-consuming, and often in many applied models, predicting hydraulic conductivity is carried out according to measurements of soil retention curve and saturated hydraulic conductivity (Ks). However, using KS as a matching point in many procedures may result in over-estimation of unsaturated hydraulic conductivity in dry regions. Therefore, the unsaturated hydraulic conductivity at inflection point of retention curve (Ki) and Ks was used as a matching point to predict K(h). For measurement of K(h), 30 soil samples were collected based on variety of soil texture (8 texture classes from sandy to clay) and other chemical and physical properties. In addition to Ks, K(θ) values of undisturbed samples were measured using multi-step outflow method at matric suctions of 0.1, 0.2, 0.3, 0.5 0.7, 1 bar and inflection point of retention curve by using hanging water column and pressure plate. Then, the measured K(h), and water diffusivity (D(θ)) values were compared to the predicted values of van Genuchten and Brooks and Corey models (with Mualem and Burdine constraint). The results showed that for 80% of the samples, the van Genuchten–Mualem model with Ki was the best model for predicting K(h) (i.e. using Ki as a matching point in the van Genuchten–Mualem model resulted in best fitting to measured data). Also, in 6.7 % of samples (two sandy clay samples), Brooks and Corey-Mualem model with Ki and in 13.3 % soil samples (2 silty clay and 2 silty clay loam samples), van Genouchten–Mualem model had a best fitting to K(h) measured data. Furthermore, in 20 % samples (4 clay loam, and 2 silt loam textures), the accuracy and efficiency of van Genuchten–Mualem with Ki and van Genuchten–Mualem models in predicting K(h) were almost similar. According to t-Student test, the mean of RMSE and GSDER of van Genuchten–Mualem model with Ki was significantly less than van Genuchten–Mualem model at P < 0.01. In 90 percent of samples, van Genuchten-Mualem and Brooks and Corey-Burdine theory had the best fitting to the measured data of water diffusivity, but in some cases van Genuchten-Burdine model with Ki was the best model for predicting D(θ). هدایت هیدرولیکی غیراشباع، منحنی مشخصه رطوبتی، نقطه عطف منحنی مشخصه، پخشیدگی هیدرولیکی Unsaturated hydraulic conductivity, Soil moisture characteristic curve, Inflection point of characteristic curve, Water diffusivity 169 182 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-826-1&slc_lang=fa&sid=1 H. Emami حجت امامی hemami@ferdowsi.um.ac.ir Yes M. SHorafa مهدی شرفا No M. R. Neyshabouri محمدرضا نیشابوری No