fa حرکت باکتری اشرشیا کولی (Escherichia coli) آزادشده از کود گاوی در خاک غیراشباع مزرعه عمومی Ggeneral پژوهشي Research در کشاورزی برای بهبود حاصل‌خیزی خاک از کودهای گاوی بهره‌گیری می‌شود. اشرشیا کولی معمول‌ترین کلیفرم روده‌ای کود گاوی است، که به عنوان شاخص آلودگی آب‌های زیرزمینی مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف این پژوهش بررسی چگونگی حرکت باکتری اشرشیا کولی آزادشده از کود گاوی در شرایط جریان غیراشباع خاک، در مزرعه است. لایسیمترهایی (به قطر درونی 5/20 و ارتفاع cm‌50) در مزرعه‌ای با بافت خاک لوم رسی کار گذاشته شدند. کنترل جریان غیراشباع در پتانسیل ماتریک cm 5- با دستگاه نفوذسنج مکشی انجام گرفت. پس از برقراری جریان ماندگار، کود گاوی تازه هوا-خشک به میزان Mg ha-1 10 (براساس وزن خشک) روی لایسیمترها ریخته شد. نمونه‌گیری با نمونه‌گیرهای پلاستیکی کارگذاشته شده در عمق‌های 20 و cm 40 لایسیمتر و در زمان‌های 1، 2، 4، 6، 12 و 24 ساعت پس از آغاز آبشویی کود انجام گرفت. فراوانی اشرشیا کولی در واحد حجم محلول خروجی از نمونه‌گیرها (C) و آب ورودی (C0) به روش زنده (شمارش پلیت) شمارش گردید. اثر عمق خاک، زمان نمونه‌برداری و اثر متقابل آنها بر C و C0/ Cمعنی‌دار شد (در سطح آماری 1%). در همه زمان‌ها شاخص نسبی جذب باکتری (SR) در مجموع دو لایه کمتر بود و با افزایش عمق خاک میزان پالایش هم بیشتر شد. با تصحیح غلظت ورودی برای لایه دوم دیده شد که SR در این لایه (cm 40-20) قابل توجه بوده و در زمان‌های 4 و 6 ساعت بیشتر از لایه اول به دست آمد. نقش لایه رویین خاک در پالایش باکتری برجسته بود ولی وجود جریان‌های ترجیحی به ویژه در زمان‌های آغازین باعث انتقال باکتری‌ها تا لایه دوم شد. کاهش دما در کاهش آزادشدن باکتری از کود و افزایش گران‌روی آب تأثیرگذار بوده و سبب کاهش شدید غلظت باکتری محلول خاک در زمان h 24 شد. در کل نتایج این پژوهش نشان داد که افزون بر لایه رویین، لایه زیرین خاک با توجه به درصد بیشتر رس و آهک می‌تواند در پالایش باکتری‌ها کارایی ویژه‌ای داشته باشد. In agriculture, cow manures are used to enhance soil fertility and productivity. Escherichia coli is the most common fecal coliform in cow manure and considered as an index for microbial contamination of groundwater resources. The objective of this study was to investigate the transport of Escherichia coli (released from cow manure) through the field soil. Lysimeters (with internal diameter of 20.5 and height of 50 cm) were inserted into an in situ clay loam soil. Unsaturated soil water flow was controlled at an inlet matric potential of –5 cm using a tension infiltrometer. When the steady-state flow was established, air-dried fresh cow manure was applied on the lysimeters at a rate of 10 Mg ha-1 (dry basis) and the soil-manure leaching started. Soil solution was sampled at 1, 2, 4, 6, 12 and 24 h after leaching initiation using plastic samplers installed at depths of 20 and 40 cm. Concentrations of Escherichia coli in the soil solution (C) and the influent (C0) were measured using the plate count method. Impacts of soil depth, sampling time, and their interaction on C and C/C0 were significant (P<0.01). In all leaching times, relative adsorption index (SR) was lower when both soil layers were considered and the filtration increased with soil depth. When the concentration was corrected for the second layer (i.e. 20–40 cm), the SR values in this layer were considerable and greater than those in the first layer at 4 and 6 h. The influence of surface layer was substantial in bacterial filtration however, the preferential flows especially in the initial leaching times resulted in bacterial movement towards the second layer. Temperature drop reduced bacteria release from the manure, increased viscosity of the flowing water, and consequently diminished significantly the bacteria concentration in the soil solution at 24 h. Overall, it was found that similar to surface layer, subsurface layer might have great role in bacterial filtration due to its higher clay and carbonate contents کود گاوی، اشرشیا کولی، جریان غیراشباع، عمق خاک، نفوذسنج مکشی، شرایط مزرعه Cow manure, Escherichia coli, Unsaturated flow, Soil depth, Tension infiltrometer, Field condition. 127 140 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-573-2&slc_lang=fa&sid=1 M. B. Farhangi محمدباقر فرهنگی No M. R. Mosaddeghi محمدرضا مصدقی mosaddeghi@cc.iut.ac.ir Yes A. A. Safari Sinegani علی‌اکبر صفری سنجانی No A. A. Mahboubi علی‌اکبر محبوبی No