fa اثر کاربرد فسفر بر کاهش سمیت کادمیم در گیاه اسفناج در یک خاک آهکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research آلوده شدن خاک‌های کشاورزی به فلزات سنگین یک خطر جدی می‌باشد که از هر دو دیدگاه کشاورزی و زیست محیطی حائز اهمیت است. از بین عناصر سنگین، کادمیم به دلیل تحرک و زیست فراهمی زیاد آن در خاک و سمیت آن برای انسان و گیاهان، حتی در غلظت‌های پایین، اهمیت زیادی دارد. برخلاف کادمیم، فسفر عنصری ضروری برای رشد گیاه است. به منظور بررسی اثر کاربرد کادمیم، فسفر و برهمکنش آنها بر رشد و ترکیب شیمیایی اسفناج در یک خاک آهکی آزمایشی در شرایط گلخانه در یک طرح کاملاً تصادفی انجام شد. تیمارها شامل چهار سطح کادمیم (5، 10، 20 و 40 میلی‌گرم کادمیم در کیلوگرم خاک به صورت سولفات کادمیم) و چهار سطح فسفر (0، 20، 40 و80 میلی‌گرم فسفر در کیلوگرم خاک به صورت منو کلسیم فسفات) در سه تکرار بود. نتایج نشان داد که مصرف 40 میلی‌گرم کادمیم به طور معنی‌داری وزن خشک اندام هوایی اسفناج را 47 درصد کاهش داد ولی مصرف فسفر اثر سوء کادمیم بر وزن خشک را به‌طور معنی‌داری تعدیل نمود. هم‌چنین مصرف فسفر، غلظت کادمیم را به طور معنی‌داری(78 درصد) در اندام هوایی گیاه کاهش داد. با افزایش سطوح کاربردی کادمیم غلظت این عنصر در اندام هوایی اسفناج افزایش یافت. مصرف 40 میلی‌گرم کادمیم، غلظت فسفر اندام هوایی را 5/21 درصد کاهش داد. غلظت روی، منگنز، کلسیم و نیتروژن در اندام هوایی اسفناج تحت تأثیر کاربرد فسفر به طور معنی‌داری کاهش یافت ولی غلظت سدیم افزایش یافت. کاربرد کادمیم، کاهش غلظت روی اما افزایش غلظت کلسیم، سدیم و نیتروژن را در اندام هوایی گیاه، به دنبال داشت. نتایج اولیه نشان داد که برای کاهش غلظت و اثر سوء کادمیم بر رشد گیاه اسفناج، کاربرد فسفر در خاک‌های با کمبود این عنصر، احتمالاً می‌تواند مؤثر باشد که مؤید برهمکنش منفی بین این دو عنصر است. قبل از هر گونه توصیه کودی نتایج این پژوهش بایستی در شرایط مزرعه نیز تأیید گردد. Contamination of agricultural soils by heavy metals is a serious threat from both agricultural and environmental standpoints. Among heavy metals, cadmium (Cd) toxicity for humans and plants is of great concern due to its high mobility and phytoavailability in soil even at low concentrations. Opposite to Cd, Phosphorus (P) is an essential nutrient for plant growth. A greenhouse experiment was carried out in a completely randomized design to examine the influence of Cd, P and their interaction on the growth and chemical composition of spinach grown on a calcareous soil. Treatments consisted of four Cd levels (5, 10, 20 and 40 mg/kg soil as cadmium sulfate) and four P levels (0, 20, 40 and 80 mg/kg soil as mono-calcium phosphate) in three replicates. The results indicated that 40 mg Cd significantly decreased spinach dry weight by 47% but P application decreased detrimental effect of Cd on spinach dry weight. Also, phosphorus application significantly decreased Cd concentration in spinach aerial parts by 78%. Increasing Cd levels increased concentration of this element in spinach shoots. Addition of 40 mg Cd decreased P concentration by 21.5% in aerial parts. Zinc (Zn), manganese (Mn), calcium (Ca), and nitrogen (N) concentration significantly decreased with P application but increased concentration of sodium (Na). Cadmium application decreased Zn concentration but increased Ca, Na and N concentrations in spinach. Our tentative conclusion is that P application in P-deficient soils is probably effective in decreasing Cd concentration and the detrimental effect of Cd on spinach growth, indicating a negative interaction between these elements. Prior to any fertilizer recommendation, the results of this experiment should be verified under field conditions کادمیم، فسفر، اسفناج، خاک آهکی Cadmium, Phosphorus, Spinach, Calcareous soil. 75 85 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-674-2&slc_lang=fa&sid=1 T. Rahimi طیبه رحیمی‌ tayebe_rahimi@yahoo.com Yes A. Ronaghi عبدالمجید رونقی No