fa تخصیص بهینه افت مجاز در زیرواحدهای سیستم آبیاری بارانی کلاسیک ثابت- آبپاش متحرک عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور کسب یکنواختی پخش و راندمان کاربرد آب قابل قبول، باید مجموع افت‌های اختصاص‌ یافته به زیرواحدهای سیستم آبیاری بارانی کلاسیک ثابت- آبپاش متحرک از 20 درصد فشار آبپاشی که با فشار متوسط کار می‌کند تجاوز ننماید. با وجود این‌که در برخی نوشته‌ها اختصاص دادن قسمت عمده افت مجاز به لترال‌ها توصیه شده، ولی تاکنون معیار علمی و دقیقی جهت تعیین چگونگی تخصیص این افت بین مانیفلد و لترال‌ها جهت به حداقل رساندن هزینه‌های طراحی این سیستم تدوین نشده است. در این مطالعه، با در نظر گرفتن شرایط رایج طراحی این نوع سیستم آبیاری در ایران و هم‌چنین رعایت اصول هیدرولیکی، یک آنالیز طراحی جهت بهینه‌سازی سیستم براساس مقدار افت مجاز اختصاص یافته به مانیفلد و لترال‌ها انجام شد، به گونه‌ای که سیستم بیشترین سطح ممکن را با صرف کمترین وزن لوله آبیاری کند. تیمارهای طراحی در این تحقیق شامل 13 شیب متمایز برای لترال و مانیفلد ( بین 10% تا 10-%) و هم‌چنین افت فشار مجاز اختصاصی به مانیفلد شامل 5/2، 5، 5/7، 10، 5/12، 15 و 5/17 درصد بودند. به این ترتیب، با انجام طراحی‌های لازم توسط یک برنامه کامپیوتری، قطر و طول لوله‌های مانیفلد و لترال، وزن لوله‌های پلی‌اتیلن مورد نیاز و هم‌چنین سطح زیر کشت ممکن برای هر ترکیب برآورد گردید. در کلیه طراحی‌های صورت گرفته، نسبت وزن لوله مصرفی به مساحت آبیاری شده به عنوان معیار تشخیص بهترین درصد افت اختصاصی به لترال‌ها و مانیفلد در نظرگرفته شد. به طور کلی، نتایج نشان داد که درصد افت فشار مجاز اختصاص داده شده به مانیفلد و لترال‌ها در یک زیرواحد آبیاری تأثیر زیادی بر هزینه‌های سیستم دارد و مقدار درصد افت مجاز بهینه مانیفلد تابعی از شیب مانیفلد و شیب لترال‌هاست. To maintain a high system-uniformity and also acceptable water use efficiency in a solid-set sprinkler irrigation system, the total committed pressure variation to subunits should not exceed 20% of the pressure head of the sprinkler which operates with the average pressure. Although some references often recommend giving the major part of this pressure variation to laterals, a scientific and precise criterion that allows designers to minimize the costs has not yet been developed. In this study, regarding the usual design criteria of this system in Iran and also respecting hydraulic rules, an economical analysis was conducted in order to optimize the system based on the appropriated permitted pressure head loss to each subunit. Then, the system irrigates the possible largest area by using minimum weight of pipe. The methodology consisted of 13 slope treatments for each subunit (0, ±0.1, ±0.5, ±1, ±2.5, ±5 and ±10%) and also the ratio of appropriated allowable head loss to the manifold (2.5, 5, 7.5, 10, 12.5, 15 and 17.5%). A simple software was developed to determine the size and the length of the manifold and laterals for each combination as well as their total weight and total irrigated area. Several criteria such as maximum and minimum velocity of water in the pipe, maximum head loss which occurs in 100 m of the manifold, maximum permitted head loss for each subunit and also maximum length of the laterals were considered here in order to derive practical design combinations. Because a constant inlet pressure for each subunit leads to a constant cost of energy, then the ratio of total weight of pipelines to the total irrigated area (Wtot /A0) was chosen as the standard, which helps to distinguish the best appropriation of allowable head loss to the manifold or laterals. Graphical diagrams were presented to help designers to know how to distribute the total permitted head loss between manifold and laterals. In general, results showed that total pressure head variation of each subunit greatly affects the system costs and also the total optimized appropriated pressure head loss to each subunit is greatly dependent on its own slope. آبیاری تحت فشار، سیستم کلاسیک ثابت، لترال، مانیفلد، افت اصطکاکی مجاز Pressurized irrigation, Solid-set system, Lateral, Manifold, Permitted head loss. 31 44 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-813-3&slc_lang=fa&sid=1 S. H. Sadeghi سید حسین صادقی No M. Gheysari مهدی قیصری gheysari@cc.iut.ac.ir Yes M. Kavyani مینا کاویانی No