fa تأثیر مواد مادری و فرآیندهای خاک‎سازی بر توزیع عناصر سرب، روی، مس و نیکل در خاک‌های درجای پهنه بینالود، غرب مشهد عمومی Ggeneral پژوهشي Research هدف از این مطالعه، بررسی تأثیر مواد مادری و فرآیندهای خاک‎سازی بر توزیع عناصر سرب، روی، مس و نیکل در خاک‌های درجای تشکیل‌شده در پهنه بینالود، واقع در غرب مشهد، بود. بدین‌منظور، دو خاکرخ در موقعیت قله شیب هر یک از سنگ‌های گرانیتی، آذرین فوق‌بازی و دگرگونی حفر و از افق‌های ژنتیکی آنها نمونه‌برداری شد. مقدار شبه‌کل عناصر سنگین با استفاده از تیزاب سلطانی و اجزای مختلف عناصر سنگین به‌روش عصاره‌گیری متوالی تعیین گردیدند. مقدار 7/419-1/178 میلی‌گرم بر کیلوگرم نیکل در خاکرخ‌ فوق‌بازی در برابر 5/27-7/0 میلی‌گرم بر کیلوگرم در خاکرخ گرانیتی، باعث وضعیت ویژه‌ای برای نیکل در خاک‌های مورد مطالعه شده است. مس در خاکرخ‌های‌ فوق‌بازی و دگرگونی به‌ترتیب با مقدار متوسط 60 و 3/56 میلی‌گرم بر کیلوگرم نسبت به خاکرخ گرانیتی با مقدار 1/12 میلی‌گرم بر کیلوگرم، تفاوت قابل توجهی دارد. مقدار روی در خاکرخ‌‌ گرانیتی با مقدار متوسط 55 میلی‌گرم بر کیلوگرم، اندکی از خاکرخ‌های دیگر بیشتر است. سرب فقط در لایه‌های سطحی قابل تشخیص بود و مقدار آن حداکثر به 6 میلی‌گرم بر کیلوگرم می‌رسد. بخش باقیمانده، به جز عناصر نیکل و مس در خاکرخ‌ گرانیتی، بخش اصلی عناصر سنگین را تشکیل می‌دهد که با توجه به هوادیدگی کم خاک‌ها دور از انتظار نیست. غلظت عناصر سنگین مورد مطالعه در افق‌های سطحی تحت تأثیر ورود گچ و آهک به صورت مواد بادرفتی نیز قرار می‌گیرد. به‌طور کلی، مقدار عناصر سنگین مورد مطالعه به‌شدت تحت تأثیر مواد مادری هستند و از نظر اهمیت، رسوبات بادرفتی در درجه دوم اهمیت قرار دارند. The aim of this study was to investigate the effect of parent materials and pedogenic processes on distribution of Pb, Zn, Cu, and Ni in the residual soils derived from different parent materials in the Binaloud zone, western Mashhad. Two soil profiles on the summit of granitic, ultrabasic and metamorphic rocks were described and sampled from their genetic horizons. Pseudototal concentrations of selected heavy metals and fractions of these metals were determined using aqua-regia and sequential extraction methods, respectively. 178.1-419.7 mg kg-1of Ni in ultrabasic soil versus 0.7-27.5 mg kg-1 in the granitic soil make the Ni a distinctive element in the studied area. Cu with the average contents of 60 and 56.3 mg kg-1 in the ultrabasic and metamorphic soils respectively showed more concentration in comparison to granitic soils with 12.1 mg kg-1. The amount of Zn was not significantly different among the soils, although the average of this element in the granitic soil (55 mg kg-1) is slightly more than the other soils. Pb was only detectable in the surface layers of all pedons reaching up to 6 mg kg-1. Residual fraction except Ni and Cu in granitic soil was the main fraction for all of the studied heavy elements that was expectable according to the low weathering intensity of the soils. The eolain addition of gypsum and carbonates have influenced heavy metals concentration, especially in surface horizons. In conclusion, the amount of heavy metals was significantly affected by parent materials and the eolian deposition must be considered as the secondary influencing factor. مواد مادری, عناصر سنگین, خاک درجا, عصاره‌گیری متوالی Parent materials, Heavy metals, Residual soil, Sequential extraction 123 134 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-830-3&slc_lang=fa&sid=1 A. Hasani Nekou اکبر حسنی نکو Akbar.Hassani@yahoo.com No A. Karimi علیرضا کریمی karimi-a@um.ac.ir Yes GH. Haghnia غلامحسین حق‌نیا Ghaghnia@gmail.com No M. H. Mahmoudy Gharaie محمدحسین محمودی قرایی mhmgharaie@ferdowsi.um.ac.ir No