fa اثر غرقاب، لجن فاضلاب و کود دامی بر غلظت فلزات سنگین در ریشه و بخش هوایی آفتابگردان در یک خاک شن لومی عمومی Ggeneral پژوهشي Research تأثیر غرقاب، لجن فاضلاب و کود دامی بر جذب و غلظت Fe، Zn، Mn، Cu، Pb و Cd در ریشه و بخش هوایی آفتابگردان ((Helianthus annuus L. در شرایط گلخانه‌ای بررسی شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار شامل مدت غرقاب در پنج سطح (0، 2، 4، 8، 22 روز) و منبع و مقدار کود آلی در پنج سطح (شاهد، 15 گرم کود دامی، 30 گرم کود دامی، 15 گرم لجن فاضلاب و 30 گرم لجن فاضلاب بر هر کیلوگرم خاک) انجام شد. نتایج نشان داد که با افزایش مدت غرقاب غلظت و جذب Mn در بخش هوایی و غلظت Mn ریشه افزایش یافت ولی جذب Mn در ریشه تغییر معنی‌داری نکرد. پس از غرقاب شدن خاک غلظت و جذب Fe در بخش هوایی و غلظت و جذب Cd در بخش هوایی و ریشه ابتدا افزایش یافته و دوباره کاهش یافت در‌حالی‌که غلظت Zn و Cu ریشه پس از یک کاهش اولیه دوباره افزایش یافت. اثر غرقاب شدن خاک بر غلظت Pb، Zn و Cu بخش هوایی معنی‌دار نبود. با کاربرد لجن فاضلاب و کود دامی جذب و غلظت Fe، Mn و Zn در بخش هوایی و جذب Cuدر بخش هوایی افزایش یافت ولی جذب و غلظت سرب در بخش هوایی فقط با کاربرد لجن فاضلاب افزایش یافت. تأثیر منبع و مقدار کود آلی بر غلظت و جذب Cd در بخش هوایی، غلظت Cd در ریشه و غلظت مس در بخش هوایی معنی‌دار نبود. غلظت Fe، Mn، Cu و Zn ریشه با کاربرد لجن فاضلاب افزایش یافت ولی غلظت Pb و Cd ریشه تغییر معنی‌داری نکرد. تأثیر غرقاب شدن خاک بر جذب و غلظت فلزات سنگین در ریشه و بخش هوایی به منبع و مقدار کود آلی مصرفی بستگی داشت. بیشترین جذب فلزات سنگین مورد مطالعه در بخش هوایی با کاربرد 30 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک به‌دست آمد. گیاه آفتابگردان Fe،Cu ، Zn، Mn و Pbرا در ریشه انباشته کرد در‌حالی‌که غلظت Cd در ریشه تفاوت معنی‌داری با بخش هوایی نداشت. The effects of waterlogging, sewage sludge and manure on the Fe, Mn, Zn, Cu, Pb and Cd uptake and concentrations in roots and shoots of sunflower (Helianthus annuus L.) were investigated in greenhouse conditions. A factorial experiment based on a completely randomized design with three replications including duration of waterlogging at five levels (0, 2, 4, 8, 22 days) and source and amount of organic fertilizer at five levels (0, 15 and 30 grams of both manure and sewage sludge per kg of soil) was conducted. The results showed that by increasing the duration of waterlogging, the Mn uptake and concentration in shoots and Mn concentration in roots increased but Mn uptake in roots did not change significantly. The uptake and concentration of Fe in shoots and Cd concentration in shoots and roots initially increased and then decreased after soil waterlogging, while Zn and Cu concentration of roots increased after an initial decrease. The effect of soil waterlogging on the Pb, Cu and Zn concentrations in shoots was not significant. By application of sewage sludge and manure the uptake and concentration of Fe, Mn, and Zn in shoots and Cu uptake in shoots increased but the uptake and concentration of Pb in shoots increased only by application of sewage sludge. The effect of source and amount of organic fertilizer on the Cd uptake and concentration in shoots, Cd concentration in roots and Cu concentration in shoots was not significant. By application of sewage sludge the root concentration of Fe, Mn, Cu and Zn increased but root concentration of Cd and Pb did not change significantly. The maximum uptake of heavy metals in shoots was obtained by application of 30 g sewage sludge/kg of soil. The effect of soil waterlogging on the heavy metals uptake and concentrations in the roots and shoots was dependent on the source and amount of organic fertilizer. Sunflower plant accumulated Fe, Mn, Zn, Cu, and Pb in roots while the Cd concentration in roots did not differ with shoots significantly. آفتابگردان، غرقاب، کود دامی، لجن فاضلاب، فلزات سنگین Sunflower, Waterlogging, Manure, Sewage sludge, Heavy metals 139 157 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1004-3&slc_lang=fa&sid=1 N. Najafi نصرت اله نجفی n-najafi@tabrizu.ac.ir Yes S. Mardomi سنیه مردمی No SH. Oustan شاهین اوستان No