fa اثر کمپوست و شیرابه کمپوست بر رشد و ترکیب شیمیایی جو بهاره و زیست‌فراهمی برخی عناصر غذایی در خاک آهکی لوم رسی و شنی عمومی Ggeneral پژوهشي Research کاربرد کمپوست و شیرابه کمپوست به عنوان کودهای آلی، می‌تواند سبب بهبود رشد گیاه، جذب عناصر غذایی و افزایش زیست‌فراهمی عناصر غذایی در خاک شود. یک آزمایش فاکتوریل (2×4×4) در چارچوب طرح کاملاً تصادفی برای ارزیابی اثر کمپوست و شیرابه کمپوست بر رشد و ترکیب شیمیایی جو بهاره و هم‌چنین زیست‌فراهمی برخی عناصر در خاک آهکی لوم رسی و شنی در شرایط گلخانه اجرا گردید. تیمارها شامل چهار سطح کمپوست (صفر، 15، 30 و 60 گرم در کیلوگرم)، چهار سطح شیرابه کمپوست (صفر، 10، 20 و 40 گرم در کیلوگرم) و دو محیط کشت (خاک لوم رسی و شنی) با سه تکرار بود. نتایج نشان داد که با افزایش کمپوست و شیرابه کمپوست در خاک لوم رسی و شنی وزن ماده خشک اندام هوایی، تعداد پنجه، تعداد سنبله و عملکرد دانه جو افزایش معنی‌داری یافت. بیشترین وزن ماده خشک اندام هوایی و تعداد پنجه در دو محیط کشت در بالاترین سطح کمپوست یا شیرابه کمپوست و بیشترین تعداد سنبله و عملکرد دانه جو در کمترین سطح کمپوست و شیرابه کمپوست به‌دست آمد. کاربرد کمپوست در خاک لوم رسی و شنی سبب افزایش معنی‌دار غلظت نیتروژن، فسفر، آهن، منگنز، روی و مس در اندام هوایی و ریشه جو شد. ولی افزودن شیرابه کمپوست تنها سبب افزایش معنی‌دار غلظت فسفر و آهن در اندام هوایی گیاه شد. با افزایش سطوح کمپوست، غلظت نیتروژن نیتراتی، فسفر، آهن، منگنز، روی، مس و هم‌چنین میزان قابلیت هدایت الکتریکی و ماده آلی در خاک لوم رسی و شنی پس از برداشت جو افزایش یافت. افزودن شیرابه سبب افزایش معنی‌دار غلظت آهن، روی، مس و میزان ماده آلی و قابلیت هدایت الکتریکی در دو محیط کشت شد. در تیمارهای کمپوست و شیرابه کمپوست در دو محیط کشت، پس از برداشت گیاه غلظت عناصر کم مصرف از حد بحرانی بالاتر بود. بنابراین نیاز به افزودن این عناصر برای کشت بعدی نمی‌باشد. به طور کلی از کمپوست و شیرابه کمپوست می‌توان به عنوان کود آلی مناسب در کشت جو استفاده نمود، هر چند به دلیل شوری بالای شیرابه کمپوست و عناصر سنگین موجود در کمپوست و شیرابه کمپوست در میزان و دفعات کاربرد آنها به ویژه در خاک‌های شنی باید دقت کافی نمود. قبل از هر توصیه کودی، نتایج این پژوهش بایستی در شرایط مزرعه نیز تأیید شود Application of compost and compost leachate as organic fertilizers can improve plant growth, nutrients uptake and increase phytoavailability of nutrients in soil. A factorial experiment (4×4×2) was conducted in a completely randomized design to evaluate the effect of compost and compost leachate on growth and chemical composition of barley and bioavailability of some nutrients in calcareous clay loam soil and sandy soil under greenhouse conditions. Treatments consisted of four levels of compost (0, 15, 30, and 60 g kg-1), four levels of compost leachate (0, 10, 20, and 40 g kg-1), and two culture mediums (clay loam soil and sandy soil) with three replicates. Results indicated that application of compost and compost leachate significantly increased barley shoot dry matter, the number of tillers, spikes and grain yield in clay loam soil and sandy soil. The maximum barley shoots dry matter and numbers of tillers in both culture mediums were obtained at the highest level of compost or compost leachate, and the maximum number of spikes and grain yield were obtained at the lowest level of compost or compost leachate. Application of compost in clay loam soil and sandy soil increased shoot and root concentrations of nitrogen (N), phosphorus (P), Iron (Fe), manganese (Mn), zinc (Zn) and copper (Cu). However, addition of compost leachate only increased shoot concentrations of Fe and P. Increasing compost levels increased post harvest concentrations of NO3- N, P, Fe, Mn, Zn, Cu and also electrical conductivity and organic matter content of clay loam soil and sandy soil. Addition of compost leachate significantly increased concentrations of Fe, Zn, Cu and also electrical conductivity and organic matter content of both culture mediums. In both culture mediums and both compost and compost leachate treatments, post harvest concentrations of micronutrients were above critical levels. Therefore, addition of these nutrients is not required for the next cultivation. Generally, compost and compost leachate are appropriate organic fertilizers for barley production however, high salinity level in compost leachate, the rate and frequency of leachate application, particularly in sand, needs intensive control and monitoring. Prior to any fertilizer recommendation, the results of this study need to be verified under field conditions, as well. کمپوست، شیرابه کمپوست، جو بهاره، خاک لوم رسی، خاک شنی Compost, Compost leachate, Barley, Clay loam soil, Sandy. 109 122 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2179-1&slc_lang=fa&sid=1 Z. Hatam زهرا حاتم hatam_za@yahoo.com Yes A. Ronaghi عبدالمجید رونقی No