fa پهنه‌بندی غلظت فلزات سنگین کروم، کبالت و نیکل در خاک‌های سه زیر حوزه آبخیز استان همدان با استفاده از فناوری‌های GIS و زمین آمار عمومی Ggeneral پژوهشي Research در میان آلاینده‌های محیطی، فلزات سنگین به دلیل غیرقابل تجزیه بودن و اثرات فیزیولوژیکی که بر موجودات زنده در غلظت‌های کم دارند، از اهمیت خاصی برخوردارند. این عناصر به دلیل تحرک کم به مرور در خاک انباشته می‌شوند. انباشت این عناصر در خاک در نهایت باعث ورود آنها به چرخه غذایی و تهدید سلامت انسان و سایر موجودات می‌شود. لذا بررسی توزیع غلظت عناصر سنگین جهت پایش آلودگی خاک و حفظ کیفیت محیط زیست ضروری است. این تحقیق با هدف بررسی اثر کاربری اراضی کشاورزی و زمین‌شناسی بر میزان غلظت فلزات سنگین و نقشه پهنه‌بندی آلودگی خاک با استفاده از داده‌های جمع‌آوری شده، سیستم اطلاعات جغرافیایی و زمین آمار انجام گرفت. با استفاده از روش نمونه‌برداری سیستماتیک تصادفی طبقه‌بندی شده، تعداد 135 نمونه خاک سطحی (20- 0 سانتی‌متری) از منطقه‌ای به وسعت7262 کیلومتر مربع جمع‌آوری و غلظت کل عناصر نیکل،کروم وکبالت و خصوصیات خاک شامل pH، ماده آلی و بافت آنها اندازه‌گیری شد. میانگین غلظت عناصر 7/22 ± 9/88Cr:، 5/3±6/17Co:، 7/17 ± 1/63Ni: میلی‌گرم بر کیلوگرم به‌دست آمد و میانگین اسیدیته 8/7 می‌باشد که نشان‌دهنده قلیایی بودن خاک منطقه مورد مطالعه است. برای پهنه‌بندی غلظت فلزات سنگین از روش‌های زمین آمار استفاده شد و با کمک آنالیز همبستگی مکانی، مناسب‌ترین روش پهنه‌بندی با استفاده از توابع قدرمطلق میانگین خطا و میانگین اریبی خطا انتخاب گردید. نقشه پهنه‌بندی غلظت فلزات سنگین کروم، کبالت و نیکل با استفاده از روش کریجینگ معمولی و مدل نمایی تهیه شد. تجزیه و تحلیل نقشه پهنه‌بندی فلزات سنگین با کمک نقشه‌های زمین‌شناسی و کاربری اراضی نشان داد که پراکنش عناصر کروم، کبالت و نیکل با طبقات زمین‌شناسی مطابقت دارد. اما با الگوی کشاورزی مطابقت نداشت. از سوی دیگر با بررسی غلظت نمونه‌های واقع در مناطق بکر و دور از دسترس انسان به تفکیک طبقات سنگ بستر، مشخص شد در سنگ بسترهای شیل، ماسه سنگ، سنگ دگرگونی و سنگ آهک به‌طور طبیعی غلظت این عناصر بالا می‌باشد. یافته‌های این تحقیق اطلاعات مناسبی را در مورد توزیع غلظت فلزات سنگین کروم، کبالت و نیکل در منطقه مورد مطالعه ارائه می‌کند که می‌تواند به فرآیندهای پایش و ارزیابی آلودگی فلزات سنگین در اراضی کشاورزی منطقه مورد بررسی کمک کند. Among the environmental pollutants, heavy metals according to their irresolvable and physiological effects on living organisms at low concentrations, are of special importance These elements due to low mobility are gradually accumulated in soil Being accumulated in soil, they eventually enter the food chains and threaten human health and other creatures Therefore, studying concentration distribution of heavy metals for soil pollution monitoring and maintaining environmental quality is essential In this study we investigated the effect of agricultural land use and geology on the concentration of heavy metals contamination of soil and spatial distribution map, using collected data, GIS and GeostatisticsUsing systematic stratified random sampling, 135 surface soil samples( 0-20 cm) from an area of 7262 sq km area and we measured total concentration of elements Nickel, Chromium and Cobalt and soil characteristics including pH, organic matter and texture. The mean value of elements concentrations turned out to be Cr: 88.9+22.7 Co: 17.6+3.5 Ni 63.1+17.7 mg per kg and the mean acidity is 7.8 which in the area is an indication …… property. Formetal concentrations interpolation procedures, Geostatistics was used. By the aid of spatial correlation analysis, appropriate interpolation method using functions mean absolute error and bias average error were selected. Interpolation map concentrations of heavy metals Chromium, Cobalt and Nickel with ordinary kriging method and the exponential model were developed Interpolation map analysis of heavy metals by the aid of geological and land use maps show that the distribution of the elements Chromium, Cobalt and Nickel are consistent with the geology classes However, they did not match the agriculture pattern Findings of this study in the area give us appropriate information about the concentration distribution of heavy metals Chromium, Cobalt and Nickel which can be used in monitoring and evaluation processes of heavy metals pollution in agricultural lands area. But on the other hand sampling in the areas far away from human effects, showed that the heavy metals concentration is naturally high. زمین آمار، GIS ، آلودگی خاک، فلزات سنگین ، کریجینگ معمولی Geo-statistics, GIS , Soil pollution, Heavy metals, Ordinary kriging. 243 254 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2178-1&slc_lang=fa&sid=1 L. Khodakarami لقمان خدا کرمی loghman.kh@gmail.com Yes A. Soffianian علیرضا سفیانیان No N. Mirghafari نوراله میرغفاری No M. Afyuni مجید افیونی No A. Golshahi امین گلشاهی No