fa برآورد انتقال بخار آب در خاک‌های غیراشباع تحت تأثیر پتانسیل اسمزی عمومی Ggeneral پژوهشي Research آگاهی از فرآیند انتقال کودهای شیمیایی، مواد رادیواکتیو و دیگر مواد محلول در خاک و محیط‌های متخلخل برای درک آثار زیست‌محیطی و اقتصادی بسیاری از شیوه-های دفع فاضلاب‌های صنعتی، کشاورزی و شهری از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد. در این تحقیق، اثر نیروی اسمزی (حاصل از شوری‌های 5/0، 1 و 5/1 درصد) بر انتقال بخار آب در سه نوع خاک لوم رسی سیلتی، لوم و لوم شنی با استفاده از یک مدل فیزیکی آزمایشگاهی بررسی شد و سپس از نتایج حاصل از آزمایش‌ها برای صحت‌سنجی مدل برآورد انتقال بخار آب ارائه شده توسط کلی و سلکر (9) استفاده گردید. نتایج نشان داد که هر چه بافت خاک سنگین‌تر می‌شود، میزان انتقال بخار آب به مقدار قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌یابد. در شوری 5/0 درصد و روز پنجم آزمایش، میزان بخار انتقال یافته برای خاک‌های لوم شنی، لوم و لوم رسی سیلتی برابر 362/0، 196/0 و 12/0 کیلوگرم بر متر مربع بود. در شوری 5/1 درصد، میزان انتقال بخار در این سه خاک به ترتیب 47/1، 723/0 و 38/0 کیلوگرم بر متر مربع بود. از مقایسه داده‌های به دست آمده از آزمایش‌ها با داده‌های حاصل از حل مدل کلی و سلکر با استفاده از نرم‌افزار Mathcad PLUS 6.0 مشاهده گردید که این مدل همخوانی مناسبی با این داده‌ها دارد. از آنجایی که انتقال بخار آب از خاک-های غیر آلوده به سمت توده‌های آلوده می‌تواند باعث افزایش حجم هاله آلودگی شود، لذا این فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی باید در مدل‌های انتقال آلودگی در مجاورت منابع غلیظ در نظر گرفته شوند. The transport process of chemical-fertilizers, radioactive materials and other solutes in soils and porous media is important to understand the environmental and economic effects of industrial, agricultural and urban waste disposal methods. In unsaturated porous media, large gradient in aqueous osmotic potential derives significant water vapor fluxes towards regions of high solute concentrations. In this research, the effects of osmotic potential (resulting from salinities of 0.5, 1 and 1.5%) on water vapor transport in three soil textures (silty clay loam, loam and sandy loam) were examined by using a physical laboratory model. Then, the experimental results were compared with Kelly and Selker (2001) model for validation of the predicted water vapor transport. The results showed that the rate of water vapor transport reduces significantly as soil texture gets heavier. For example, in salinity of 0.5% and 5th day of experiment, the amount of transported vapor in sandy loam, loam and silty clay loam soils was 0.362, 0.196 and 0.12 kg/m2, respectively. Large osmotic potential near the high solute concentration in soils caused significant vapor movement toward dense solutions. In salinity of 1.5%, transported vapor in these soils was 1.47, 0.723 and 0.38 kg/m2, respectively. Total water vapor movement until the 15th day was more than the 5th day. Comparison of experimental results with Kelly and Selker model results, using Mathcad PLUS 6.0 software, showed a good agreement between the observed and predicted data. Since water vapor delivered from uncontaminated soils to the contaminated soils can result in increased contaminant plume volume, these physical and chemical processes must be included in the predictive models of contaminant transport in the vicinity of concentrated sources محیط متخلخل، انتقال املاح، پتانسیل آب Porous media, Solute transport, Water potential. 159 171 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-10-5&slc_lang=fa&sid=1 Mustafa Goodarzi مصطفی گودرزی No Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Sayed-Farhad Mousavi سید فرهاد موسوی mousavi_sf@yahoo.com Yes Semnan University دانشگاه سمنان Majid Behzad مجید بهزاد No Shahid Chamran University دانشگاه شهید چمران اهواز Hadi Moazed هادی معاضد No Shahid Chamran University دانشگاه شهید چمران اهواز