fa اثر ریزوسفر گندم ((Triticum aestivum L. بر قابلیت استفاده و شکل‌های روی در تعدادی از خاک‌های آهکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research ریزوسفر ناحیه‌ای کوچک با خصوصیات شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی متفاوت از توده خاک است. در این تحقیق به بررسی روی قابل استفاده و شکل‌های آن در خاک ریزوسفر گندم و توده خاک با استفاده از ریزوباکس در شرایط گلخانه‌ای پرداخته شد. کربن آلی، کربن آلی محلول، کربن بیوماس میکروبی، روی قابل استفاده (با استفاده از 7 روش عصاره‌گیری شیمیایی) و شکل‌های روی در خاک‌های ریزوسفری و توده تعیین شد. نتایج نشان داد که کربن آلی، کربن آلی محلول و کربن بیوماس میکروبی در خاک‌های ریزوسفری افزایش معنی‌داری (01/0P <) داشتند. مقدار روی عصاره‌گیری شده با استفاده از عصاره‌گیرهای شیمیایی (به جز کلرید کلسیم 01/0 مولار) در خاک‌های ریزوسفری بیشتر از خاک‌های توده بود. هم‌چنین شکل‌های روی (به جز روی پیوندشده با کربنات‌ها) در خاک‌های ریزوسفری با خاک‌های توده تفاوت معنی‌داری (01/0P <) داشتند. نتایج نشان داد که هم‌بستگی بین شاخص جذب و روی عصاره‌گیری شده با روش‌های DTPA-TEA و مهلیچ 3 معنی‌دار (05/0P <) بود. هم‌چنین شاخص جذب با روی تبادلی و روی پیوند شده با اکسیدهای آهن و منگنز در خاک‌های ریزوسفری و توده هم‌بستگی معنی‌داری (05/0P <) داشت. نتایج این تحقیق نشان داد که قابلیت استفاده و شکل‌های روی در خاک‌های ریزوسفری متفاوت از خاک‌های توده است. بنابراین در بررسی این خصوصیات پس از رشد گیاه استفاده از خاک ریزوسفری توصیه می‌شود. Rhizosphere is a small zone and has quite different chemical, physical, and biological properties from bulk soil. This research was performed to study the available Zn and its fractions in the wheat rhizosphere and bulk soils by using rhizobox at greenhouse conditions. Total organic carbon (TOC), dissolved organic carbon (DOC), microbial biomass carbon (MBC) and available Zn using 7 chemical procedures and Zn-fractions were determined in the rhizosphere and bulk soils. The results indicated that TOC, DOC and MBC in the rhizosphere were increased significantly (P<0.01). Zn extracted using several chemical extractants (except 0.01 M CaCl2) in the rhizosphere were significantly (p<0.05) higher than in the bulk soils. Also, concentrations of Zn-fractions (except carbonate-associated) in the rhizosphere were significantly (p<0.05) different from concentrations of Zn-fractions in the bulk soils. Results indicated that correlation between uptake index and extracted Zn using DTPA-TEA and Mehlich 3 were significant (p<0.05). Moreover, significant correlation (p<0.05) between uptake index and exchangeable Zn and Zn associated with iron-manganese in the wheat rhizosphere and bulk soils were found. The results of this research illustrated that available Zn and its fractions in the rhizosphere soils are different from the bulk soils. Therefore, application of the rhizosphere soil would be recommended in the study on these properties after planting. ریزوسفر, روی, شکل‌ها, عصاره‌گیرهای شیمیایی Rhizosphere, Zinc, Fractions, Chemical extractants. 137 149 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1577-4&slc_lang=fa&sid=1 H. R. Motaghian حمیدرضا متقیان hrm_61@yahoo.com Yes A. R. Hosseinpur علیرضا حسین‌پور hosseinpur-a@agr.sku.ac.ir No F. Raiesi فایز رئیسی No J. Mohammadi جهانگرد محمدی No