fa پهنه‎بندی غلظت مس و بررسی هم‌بستگی pH و EC با عنصر مس در خاک‎های مجتمع مس سرچشمه عمومی Ggeneral پژوهشي Research مس یکی از عناصر مهم غذایی برای گیاه محسوب می‎شود که در صورت داشتن غلظت بالا در خاک می‌تواند به عنوان یک عنصر آلاینده محسوب گردد. مقدار قابل جذب این عنصر در محدوده‎ اطراف معدن مس سرچشمه می‎تواند زیاد باشد. بدین منظور، الگوی نمونه‎برداری خاصی به مرکزیت دودکش‎های کارخانهی ذوب مجتمع و به شعاع 6 کیلومتر، در سه جهت مختلف (مسیر رفسنجان، شهرک و معدن) طرح‎ریزی و نمونه‎ها در فصل تابستان جمع‎آوری شدند. غلظت کل مس قابل جذب و برخی از ویژگی‎های شیمیایی خاک مانند: pH وEC در 122 نمونه‎ی خاک سطحی (عمق صفر تا 35 سانتی‎متری)، اندازه‎گیری گردید که pH هم‌بستگی معنی‎دار و منفی و EC هم‌بستگی مثبت معنی‎داری با غلظت کل مس قابل جذب در هر سه مسیر نشان داد. بهترین مدل برازش داده شده، مدل کروی بود و به‎منظور پهنه‎بندی مقدار مس قابل جذب از کریجینگ معمولی استفاده گردید. نتایج نشان داد بیشترین غلظت کل این عنصر در جهت رفسنجان بوده است. هم‌چنین با توجه به جهت وزش باد غالب در این مجتمع که به سمت رفسنجان می‎باشد، نتایج حاکی از آن است که خروجی دودکش‎ها بر افزایش مقدار عنصر تأثیر داشته و بدین دلیل تجمع عنصر مس در اطراف دودکش‎ها بیش از سایر نقاط می‎باشد. هم‌چنین، انتقال این عنصر توسط باد از دودکش‌ها تا حدود 4 کیلومتری بعد از کارخانه مؤثر بوده است. Copper is considered as one of the most important nutrient elements for plants. If its contents are concentrated higher than the standard value it can be considered as a pollutant element. The content of absorbable copper in the area around Sarcheshmeh copper mine can be significantly high. In this study, samples of soil were collected in summer through a particular sampling method with chimneys of Sarcheshmeh plant as the center of sampling area within a radius of 6km, in three different directions (Rafsanjan, Sarcheshmeh City and Sarcheshmeh mine) and. The total concentration of absorbable copper and some chemical properties of soil (i.e. pH and EC) were measured for 122 surface samples (depth of 0 to 35 cm). There was a significant negative regression between pH and total absorbable copper content, and a significant negative regression was observed between EC and total absorbable copper content. The best fitted model was spherical model, and Ordinary Kriging was applied to map the absorbable copper content. Results showed that most concentration of copper occurred in the Rafsanjan direction. Also, regarding wind orientation which blows towards Rafsanjan, the chimneys probably have a significant effect on increasing copper content in Rafsanjan moreover, the copper content is substantially higher around chimneys than other areas. Also, transition of copper elements from chimneys by wind can be significant up to 4 km from Sarcheshmeh plant. آلودگی، مس، تغییرات مکانی، محیط زیست، مجتمع مس سرچشمه Pollution, Copper, Spatial changes, Environment, Sarcheshmeh Copper complex. 211 223 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2006-1&slc_lang=fa&sid=1 N. Shafiee نجمه شفیعی shafieenajme1086@yahoo.com Yes H. Shirani حسین شیرانی shirani@mail.vru.ac.ir No