fa ارزیابی غلظت سرب در خاک و بذر مزارع تحت کشت گندم و تأثیر برخی ویژگی‌های خاک بر آن (مطالعه موردی: استان خوزستان) عمومی Ggeneral پژوهشي Research آلودگی محیط زیست به عناصر سنگین مانند سرب مشکلی جدی و روزافزون است. با توجه به نقش مهم گندم در تغذیه انسان، این پژوهش به‌منظور بررسی غلظت سرب در خاک و بذر گندم مزارع استان خوزستان انجام گرفت. بر این اساس، در سال زراعی 87-1386 از تعداد 100 مزرعه به روش وزنی، نمونه‌های خاک و بذر گندم جمع‌آوری شدند. برخی از ویژگی‌های خاک شامل بافت خاک، درصد کربنات کلسیم معادل، ظرفیت تبادل کاتیونی، کربن آلی، پ-‌هاش و هدایت الکتریکی خاک و هم‌چنین غلظت سرب کل خاک، سرب قابل جذب و سرب موجود در بذر گندم در نمونه‌ها اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که در هیچ یک از مناطق مطالعاتی، غلظت سرب خاک و بذر گندم، بالاتر از حد مجاز آلودگی (به‌ترتیب 50 و 300-30 میلی‌گرم بر کیلوگرم) نبود. منطقه ایذه با میانگین 01/0 میکرو‌گرم بر کیلوگرم، کمترین غلظت سرب و باغ‌ملک با میانگین 190 میکرو‌گرم بر کیلوگرم، دارای بیشترین غلظت سرب در بذر گندم بودند. میانگین غلظت سرب قابل جذب در کل منطقه مطالعاتی، 6/0 میلی‌گرم بر کیلوگرم بود. غلظت سرب قابل جذب در خاک ارتباط منفی و معنی‌داری (*2/0- =r) با قابلیت هدایت الکتریکی خاک نشان داد. هم‌چنین غلظت سرب در بذر گندم با درصد کربنات کلسیم معادل ارتباط مثبت و معنی‌داری (**3/0=r) نشان داد. غلظت بالاتر سرب در بذر گندم نان نشان داد که گندم نان پتانسیل بالاتری در انباشت سرب نسبت به گندم دوروم دارد Environmental pollution caused by heavy metals such as lead is a serious and growing problem. Due to the importance of wheat in the human nutrition, this research was conducted to study concentration of lead in the soil and also seeds of wheat farms in Khuzestan Province. Therefore, in the agricultural year of 2007-2008, the soil and wheat seed samples were collected from 100 farms whose locations were specified using weighing sampling method. The lead concentrations in soil (total and available), and wheat seeds samples were measured. The result revealed that lead concentrations in soil and seeds in none of the studied regions exceeded the respective critical levels (50 and 30-300 mg/kg, respectively). Ezeh with an average of 0.01 µg/kg had the lowest amount of lead in the wheat seeds, while Bagh‌Malek with an average of 190 µg/kg had the highest amount. The mean concentration of available lead in the soils of study region was 0.6 mg/kg. The concentration of available lead had a negative and significant correlation (r=-0.2*) with the ECe. Also, lead concentration in wheat seeds had a positive and significant correlation (r=0.3**) with the amount of calcium carbonate equivalent. More lead concentration in seeds of bread wheat cultivars showed its higher potential for accumulation of lead than durum wheat. استان خوزستان، عناصر سنگین، سرب، گندم Khuzestan Province, Heavy metals, Lead, Wheat. 113 123 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1850-1&slc_lang=fa&sid=1 M. Nasrifard مریم نصری‌فرد m.nasrifard@gmail.com Yes G.H. Sayyad غلامعباس صیاد gsayyad@gmail.com No A.Z. Jafarnejadi علیرضا جعفرنژادی No M. Afyuni مجید افیونی afyuni@cc.iut.ac.ir No