fa امکان استفاده از کربن‌آلی خاک به ‌عنوان شاخصی برای تصمیم‌سازی درباره تغییرکاربری ‌اراضی عمومی Ggeneral پژوهشي Research تغییرات کربن آلی خاک یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تعیین تأثیر تغییرات کاربری اراضی بر کیفیت خاک است. با توجه به سابقه طولانی‌مدت تبدیل اراضی مرتعی به دیم در منطقه روئین واقع در استان خراسان شمالی، اهداف این پژوهش بررسی تأثیر تغییرات درازمدت کاربری اراضی بر مقدار کربن آلی خاک در جهات مختلف شیب و امکان استفاده از کربن آلی خاک به‌عنوان معیاری برای تصمیم‌سازی برای استفاده از اراضی در این منطقه بود. 140 نمونه خاک از عمق 15-0 سانتی‌متری بخش شیب پشتی شیب‌های شمالی، جنوبی، شرقی، غربی و بدون جهت در کاربری‌های مرتع، دیم، یونجه دیم، باغ و کشت آبی و از هر کاربری در 7 نقطه و 14 نمونه از کشت آبی، در تیرماه برداشت شد. نتایج نشان داد که کاربری باغ با میانگین 03/2 و کشت آبی با 78/0 درصد، بیشترین و کمترین مقدار کربن آلی را دارند. میانگین کربن آلی خاک در مرتع 40/1 درصد می‌باشد که تغییر کاربری باعث کاهش آن تا 27/1 و 04/1 درصد به‌ترتیب در یونجه دیم و دیم شده است. در تمام کاربری‌ها بین تمام شیب‌ها با شیب جنوبی اختلاف معنی‌داری مشاهده شد و شیب‌های‌ شرقی بیشترین مقدار کربن آلی خاک را داشتند. به نظر می‌رسد پس از تغییر درازمدت کاربری، کربن آلی خاک با شرایط محیطی و کاربری به تعادل رسیده و میانگین کربن آلی خاک در جهات مختلف شیب به غیر از شیب جنوبی از 4/1 درصد در کاربری مرتع به 12/1 درصد در کاربری دیم و 32/1 درصد در کاربری یونجه دیم درصد رسیده است که برای مناطق نیمه‌خشک در حد مناسبی قرار دارد. براساس نتایج به‌دست آمده، با هدف جلوگیری از تخریب اراضی از یک سو و از سوی دیگر با در نظر گرفتن این واقعیت که دیم‌کاری یکی از منابع اصلی درآمد ساکنان منطقه است، پیشنهاد می‌شود که کشت دیم در شیب‌های جنوبی متوقف شده و در جهات دیگر شیب با رعایت اصول حفاظتی انجام شود. The quantity and variability of soil organic carbon (SOC) is one of the most important indices to determine the effect of land use changes on the soil quality. Regarding long-term changes from rangeland to dry farming in the Roin area of North Khorasan, the objectives of this study were to investigate the effect of long-term land use changes on the SOC in different slope faces and use SOC as an index to make a proper decision about the future of land use in this area. 140 soil samples were taken from 0-15 cm soil depth of back slope position of north-, south-, west- and east-facing slopes of rangeland, dry farming, alfalfa dry farming and garden in 7 points. 14 soil samples were taken from irrigated farming, too. The results showed that garden and irrigation farming with averages of 2.03 and 0.78% have the maximum and minimum SOC content. The average of SOC content in rangeland was 1.40% that decreased by land use change to 1.04 and 1.27% in dry farming and alfalfa dry farming, respectively. SOC content in southern slope aspects showed a significant difference compared to other slope aspects. The most SOC content occurred in east aspects. It seems that after long-term land use changes, the SOC content have equilibrated to environmental and land use conditions. The average SOC content in different slope aspects except south one changed from 1.4% in rangeland to 1.11% in dry farming and 1.32% in alfalfa dry farming, which are a suitable value for semiarid regions. In conclusion, to protect land from degradation and considering this fact that dry farming is the main income of the people in the study area, it is recommended to stop dry farming on south aspects and continue on east, north and west aspects with conservation practices. کربن آلی خاک، تصمیم‌سازی، تغییر کاربری، کربن آلی خاک، جهت‌های شیب، روئین Soil organic carbon; Decision making, Land use change, Slope aspects, Roin 77 88 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1821-1&slc_lang=fa&sid=1 F. Maghami Moghim فرشته مقامی مقیم baran_soil84@yahoo.com Yes Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد A. Karimi علیرضا کریمی karimi-a@um.ac.ir No University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد Gh. Haghnia غلامحسین حق نیا ghaghnia@gmail.com No University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد A. Dourandish آرش دوراندیش dourandish@gmail.com No University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد