fa تغییرات زمانی و مکانی پارامترهای کیفی آب‌های زیرزمینی با استفاده از روش زمین‌آماری کریجینگ (مطالعه موردی: دشت بهادران مهریز) عمومی Ggeneral پژوهشي Research آب‌های زیرزمینی مهم‌ترین منبع تأمین آب مورد نیاز کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک می‌باشند. در بسیاری از مناطق، استفاده بیش از حد از منابع آب با کیفیت خوب باعث کاهش منابع آب قابل دسترس و روی آوردن به استفاده از منابع آب با کیفیت نامطلوب شده است. بنابراین جهت مدیریت صحیح منابع آب و برقراری تناسب بین کیفیت آب و نحوه استفاده از آنها، اطلاع از چگونگی تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب‌های زیرزمینی امری ضروری محسوب می‌شود. بدین منظور، در این تحقیق، ابتدا در سال 1385 در بخشی از دشت بهادران مهریز از 76 حلقه چاه، نمونه آب گرفته شد و آنالیزهای شیمیایی روی آنها صورت گرفت. از آنجاکه ژئواستاتیستیک با فراهم کردن تخمینگرهای آماری مختلف نظیر کریجینگ، ما را قادر می‌سازد تا با استفاده از اطلاعات حاصله از نقاط نمونه‌برداری شده، به برآورد خصوصیت مورد نظر در نقاطی که نمونه‌برداری نشده‌اند بپردازیم بنابراین به منظور پهنه‌بندی خصوصیات کیفی آب که شامل Cl ,SAR, ECو B می‌باشد از روش درونیابی کریجینگ استفاده شد و در نهایت پس از همپوشانی نقشه‌های حاصله و با استفاده از معیارهای طبقه‌بندی کیفیت آب به روش فائو، نقشه‌های مجزای کیفیت آب از نظر محدودیتی که ایجاد می‌کنند ترسیم گردید. نتایج به دست آمده از بررسی نقشه شوری نشان می‌دهد که آب‌های زیرزمینی در 48% از منطقه مورد مطالعه در کلاس محدودیت شدید و 52% آن نیز در کلاس با محدودیت کم تا متوسط قرار دارند. هم‌چنین آب‌های زیرزمینی از نظر سرعت نفوذ در خاک در 66% از منطقه بدون محدودیت،11% با محدودیت کم تا متوسط و 23% دارای محدودیت شدید می‌باشند. در مرحله بعد، به منظور بررسی تغییرات زمانی شوری آب زیرزمینی در یک دوره 5 ساله(90-1385) از تعداد 38 حلقه چاه منطقه نمونه‌برداری گردید و نقشه شوری آب زیرزمینی در سال 1390 نیز ترسیم شد. در نهایت با تفریق نقشه شوری سال‌های مذکور، نقشه تغییرات شوری ترسیم گردید. بررسی نقشه مذکور نشان داد که شوری آب‌های زیرزمینی در 1/31% منطقه کاهش و در 5/26% منطقه افزایش یافته، در حالی‌که 4/42% درصد منطقه بدون تغییر مانده است. هم‌چنین از آنجا که منطقه مورد مطالعه زیرکشت پسته می‌باشد و شوری آستانه کاهش عملکرد این محصول 8 دسی زیمنس بر متر است. بنابراین حدود 8 درصد به اراضی دارای محدودیت اضافه شده که در مورد مدیریت آبیاری و برنامه توسعه کاشت در قسمت‌‌های شرق و جنوب شرقی منطقه باید تجدید نظر نمود. Groundwater is the most important source of water supply for agricultural purposes in arid and semi-arid areas. In many areas, excessive use of high quality water resources leads to reducing the available water resources and turning to the use of low quality water resources. Thus, knowing the temporal and spatial variation of groundwater quality is a necessary factor for implementation of sound water resource management and establishment of the suitability between water quality and its usage. In order to investigate water quality changes, this study was divided into two phases. In the first phase, for evaluation of the quality of groundwater for irrigation 76 wells were sampled in Bahadoran plain, in the year 2006. The SAR, EC, ions B3+ and Cl- were analyzed as the evaluation indexes. Then, using geostatistical methods the maps of each parameter were prepared. Finally, considering FAO criteria, these maps were overlaid and separate water quality maps were derived. The EC map indicated that in 48 and 52 percent of the groundwater lies in severe and slight to moderate restriction class for irrigation purposes. Moreover, the thematic map of infiltration restrictions indicates that the groundwater has no restriction in 66 percent of the area while 11% of groundwater causes low to moderate and 23 percent causes severe limitation. In the next phase, to examine changes in groundwater salinity during a 5-year period, 38 wells were sampled and the groundwater salinity map for the year 2011 was prepared. Finally, using subtraction of the salinity maps of given years, the salinity changes map was derived. The results of thematic map showed that groundwater salinity increased in 26.47 percent of the study area. In contrast, there was a decrease of about 31.14 percent in groundwater salinity over the 5-year period while 42.39 percent of the region’s groundwater remained unchanged. Since the study area is under cultivation of pistachios and salt threshold of this tree is 8 ds/m so the area of about 8 percent of the area was added to the previous limited areas. Therefore, irrigation management and planting development plan in Eastern and Southeastern areas should be revised. پهنه‌بندی، کیفیت آب آبیاری، روش کریجینگ، پراکنش مکانی zoning, groundwater quality, geostatistics, spatial distribution. 51 61 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1670-1&slc_lang=fa&sid=1 E. Sahebjalal احسان صاحب جلال e.sahebjalal@alumni.ut.ac.ir Yes F. Dehghany فرهاد دهقانی dehghany47@gmail.com No Agricultural and Natural Resourses Research Center of Yazd مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی M. S. Tabatabaeezade منیرالسادات طباطبایی زاده mst_modiriat@yahoo.com No